“İrəvan gerçəyi, soyqırım yalanı” adlı konfrans keçirilib

Türkiyədə İstanbul Türkiyə- Azərbaycan Dərnəyi (İSTAD) tərəfindən "İrəvan gerçəyi, soyqırım yalanı" adlı konfrans keçirilib. Konfransda Azərbaycan və türk diaspor üzvləri, mətbuat nümayəndələri iştirak edib. Çıxış edən İrəvan xanı Hüseynəli xanın nəvəsi Turxan Turqut, türklərin İrəvandakı mövcudluğunun yüz illər əvvələ söykəndiyini, bu ərazilərdə çox az sayda erməni və kürd ailələrinin məskunlaşdığını bildirib. Ermənistanın türk və azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə siyasəti həyata keçirdiklərini, türk toponimlərini dəyişdirdiklərini qeyd edən Toğrul Turqut vurğulayıb:"1914-cü ildə İrəvanda 270 min türk olduğu halda, 1926-cı ildə bu rəqəm 89 minə enmişdi. Bu gün isə İrəvanda türk qalıb-qalmamağı barədə məlumat yoxdur. Çox güman ki, qalmayıb, çünki, qalanlar ermənilər tərəfindən öldürüldü. Bundan başqa, 667 kənd, qəsəbə və şəhərin adı dəyişdirildi. 1918-1987 illər ərzində 254 məskunlaşma vahidinin adlarını xəritədən sildilər”. İSTAD sədri Səfər Qaraqoyunlu isə çıxışında türklərin ermənilərə qarşı yox, ermənilərin türklərə soyqırım törətdiyini bildirib:“Biz 1915-ci ildə imperialist qüvvələrə qarşı vuruşarkən ermənilər hər cəbhədə türkləri arxadan vuraraq düşmənlərlə müttəfiqlik edib və bunun nəticəsində də təcrid və sürgünə məruz qalıblar. Sürgün və köç əsnasında ermənilər keçdikləri kəndlərə, şəhərlərə hücum edərək yandırıblar. 1915-ci ildə əli silah tutan hər kəs cəbhələrdə döyüşərkən ermənilər bu vəziyyətdən istifadə edərək Anadoluda olduğu kimi Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində soyqırımlar törədiblər”. Səfər Qaraqoyunlu 1905-ci ildən başlayaraq ermənilərin Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirdiyi terror aktlarından söhbət açaraq 1918-ci il soyqırımları, həmçinin 1992-ci ildə Xocalıda baş verənlər haqqında məlumat verib. Konfransda çıxış edənlər Türkiyə və Azərbaycanın haqlı mövqeyini dəstəklədiklərini ifadə ediblər. Konfransın sonunda İSTAD idarə heyəti tərəfindən Turxan Turquta və “Şəhid Anaları” dərnəyinin rəhbəri Pakizə Akbabaya İSTAD-ın fəxri üzvlü nişanı təqdim edilib.

Aprel 26, 2016 8:55

Azərbaycan diasporasının tarixindən…

Statistik məlumatlara görə, Dünya üzrə azərbaycanlıların sayı 50 milyon nəfərdir, onlardan 10 milyondan çoxu mühacirətdə yaşayır. Dünyanın 5 qitəsində məskunlaşan azərbaycanlılar siyasi, iqtisadi və sosial-mədəni fəaliyyətləriylə bir-birindən fərqlənirlər.  Hələ XX əsrin əvvəllərinə qədər ölkəmizdən əcnəbi ölkələrə mühacirət edən soydaşlarımızın şəxsiyyətini təsdiq edən  vəsiqələrində "rus təbəəsi" yazılırdı ki, bu da onların milliyətinin də "rus" kimi təqdim edilməsi ilə nəticələnmişdir. Həmin dövrlərdə yaşamaq üçün Rusiyanı seçən azərbaycanlılar "tatar", Türkiyədə məskunlaşanlar isə "Azərbaycan türkü" kimi qeydiyyata alınırdı. Güney Azərbaycan ərazisində yaşayan azərbaycanlılar isə "İran təbəəsi" kimi təqdim olunurdu. Nəticə etibarilə bu kimi arzuolunmaz vəziyyət əcnəbi ölkələrdə  yaşayan soydaşlarımızın rus, türk və fars diasporalarının tərkib hissəsi olaraq qəbul etdirmiş və bunun nəticəsində azərbaycanlılar başqa xalqların diasporları içərisində assimilyasiya olunmaq təhlükəsi ilə üzləşmişlər. Mövcud problemlərə baxmayaraq azərbaycanlılar hər zaman milli mənsubiyyətini, adət-ənənələrini, mənəvi-əxlaqi dəyərlərini qoruyub saxlamışlar, Vətənlə olan əlaqələrini bir an olsun belə itirməmişlər. Dünyada olan soydaşlarımızın harda məskunlaşması bu məqamda diqqəti çəkə bilər. Elə isə nəzərdən keçirək. Amerika qitəsinin Şimal, Mərkəzi və Cənub hissəsində məskunlaşmış soydaşlarımızın sayı-ABŞ-da 1 milyona, Argentinada 12 minə, Braziliyada 75 minə, Kanadada 170 minə, Meksikada isə 27 minə çatır. Amerika qitəsində məskunlaşan soydaşlarımızın bir çoxu İrandan miqrasiya etmiş insanlardır. Azərbaycan diasporunun yayılma coğrafiyası və əlbəttə ki,  say tərkibinə görə geniş olduğu ikinci qitə Avropa göstərilir. Statistik göstəricilərə görə, Avropa azərbaycanlılarının sayı Türkiyədə və Rusiyada milyonlarla, Ukraynada və Belarusiyada, Almaniyada, Böyük Britaniyada yüz minlərlə, Norveçdə, Danimarkada, İsveçdə, Macarıstanda, Fransada, İtaliyada on minlərlə, Polşada, İspaniyada, Avstriyada, Albaniyada, Finlandiyada, Portuqaliyada on mindən çoxdur. Digər Qərb ölkələrində məskunlaşmış azərbaycanlıların sayı müvafiq olaraq hər bir ölkədə 2-10 min nəfər arasındadır. Azərbaycan diasporunun üçüncü böyük hissəsi Asiya qitəsində məskunlaşmışlar. Onların sayı Banqladeşdə, Hindistan, Əfqanıstan, Pakistan, İordaniya və Orta Asiya respublikalarında yüz minlərlə, İndoneziya, Yəmən Ərəb Respublikası, Yəmən Demokratik Respublikası, Çin, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində, Səudiyyə Ərəbistanı və Suriyada on minlərlə, İraqda isə təqribən bir milyona çatır. Afrika qitəsində məskunlaşmış azərbaycanlıların sayı Misir və Əlcəzairdə yüz minlərlə, Sudanda 17 min nəfərdir. Avstraliya qitəsində isə təxminən 10 minə yaxın azərbaycanlının yaşadığı barədə məlumatlar var. VII əsrin sonu-VIII əsrin əvvəlləri xilafət ordusunun Azərbaycana yürüşü və islam dininin yayılması ilə diqqətdə dayanan bir tarixdir. Ərəbdilli elm və mədəniyyətin inkişafı, eyni zamanda onlarca azərbaycanlı mütəfəkkirin Yaxın və Orta Şərqin şəhərlərinə axını nəticəsində  diasporanın yaranmasının təməli qoyulub. X-XIX əsrlər... Yaxın Şərqin elm və mədəniyyət mərkəzlərində Azərbaycandan olan yüzlərlə alim və tələbənin biliklərə yiyələnməsi, region xalqlarının intibahında öndə olması sayəsində əcnəbi ölkələlərdə məskunlaşması daha geniş forma almağa başlamışdır. Azərbaycan diasporunun formalaşmasının III mərhələsinə diqqət yetirərkən görürük ki, həmin dövr Azərbaycanın Rusiya imperiyası tərəfindən işğalından sonrakı dövrə təsadüf edir. Diasporanın formalaşmasının IV mərhələsi Azərbaycan Demokratik Respublikasının (1918-1920) süqutundan sonrakı dövrə təsadüf edir. Mühacirlərin axını və Avropada Azərbaycan diasporasının təşəkkülü…1941-1945-ci illər- II Dünya müharibəsi dövrü əsirlikdən dönə bilməyən azərbaycanlılardan ibarət icmaların yaranması diasporanın formalaşmasının V mərhələsi kimi qiymətləndirilir.  Sovetlər Birliyinin süqutundan sonra Avropa ölkələrində yaşayan azərbaycanlıların yeni nəsillərinin məskunlaşması diasporanın təşəkkülünün son mərhələsi kimi qiymətləndirilir. Qeyd etdiyimiz kimi II Dünya müharibəsi illərində də Azərbaycan diasporunun fəaliyyəti diqqətəlayiq idi. Alman ordusunun tərkibində 804 və 805 saylı legioner dəstənin üzvləri hərbi əsirlər olan Azərbaycan əsgərlərilə yanaşı, Azərbaycan diasporunun nümayəndələri də daxil idi. Sovetlər Birliyinin süqutu nəticəsində Azərbaycanın müstəqillik əldə edəcəyinə ümid edən azərbaycanlılar böyük cəsarətlə savaşa qatıldılar. Ancaq müharibənin gözlənilən nəticənin əksinə bitməsi Azərbaycan legionerlərinin Vətənə dönmək şanslarını tamamilə itirdi. Nizamsız və pərakəndə şəklində Qərb dövlətlərinə səpələnən azərbaycanlıların bir qismi müəyyən səbəblərlə bağlı qapalı və gizli bir həyat yaşamaq məcburuyyətində qaldılar. Milli kimlikləri və Azərbaycan adət-ənənələrini qoruyub saxlamış olan bu şəxslər çox təəssüf ki, diaspora fəaliyyətində passivlik göstərmişdilər. 1980-ci illər…Sovetlər Birliyinin məhvə doğru gedişi diqqətdən yayınmırdı. Yenidənqurma siyasəti Azərbaycan diasporunun Vətənlə əlaqələr qurması üçün geniş imkanlar yaratmağa başladı. Azərbaycanda yaradılan "Vətən", "Yurd", "Yurddaş", "Soydaş" kimi qurumlar və mətbuat orqanları dövlət səviyyəsində olmasa da, elmi, mədəni, ədəbi araşdırmalar hüdudunda bir çox işlər görmüşlər. 1990-cı ildə Türk dünyası Araşdırmalar Vəqfinin təşəbbüsü ilə Kayseridə birinci Millətlərarası Böyük Azərbaycan Konqresi keçirildi. Milliyətcə azərbaycanlı olan Nihat Çətinqayanın təşəbbüsü ilə eyni ildə istanbulda keçirilən  Azərbaycan - Türk Mədəniyyəti Cəmiyyətlərinin I Qurultayı Azərbaycan diasporunun fəaliyyətində müsbət dəyişikliklər göstərməyə başladı. 1991-ci il 18 oktyabrda nəhayət ki, Azərbaycan dövlət müstəqilliyini elan etdi. Məhz həmin tarixdən başlayaraq Azərbaycan diasporu ilə müstəqil Azərbaycan Respublikası arasında olan münasibətlər normal istiqamətdə davam etməyə başladı. Hər il dekabrın 31-i Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü kimi keçirilməsi qərarı 16 dekabr 1991-ci ildə Heydər Əliyev cənablarının təşəbbüsü ilə Naxçıvan Ali Məclisi tərəfindən təsdiqləndi. Önəmli tarixi əhəmiyyətə malik olan sənəd həmin il dekabrın 25-də Azərbaycan Respublikasının Ali Sovetinin Milli Şurası tərəfindən də qəbul edildi. Ulu öndərin uzaqgörən siyasətinin nəticəsi olan tarixi sənəd Azərbaycan diasporu tərəfindən rəğbətlə qarşılandı. Bunun nəticəsidir ki, hər il dekabrın 31-i böyük təntənə və bayram əhval-ruhiyyəsi ilə qeyd olunur. 1993-cü ildən etibarən Azərbaycan diasporuna dövlət səviyyəsində böyük diqqət yetirilməyə başladı. Bu istiqamətdə başlanılan işlər elə ilk günlərdən öz müsbət nəticələrini verməyə başladı. Heydər Əliyevin əcnəbi dövlətlərə etdiyi səfərlər zamanı Azərbaycan diasporu qarşısında konkret məqsəd və vəzifələr qoyaraq əcnəbi ölkələrdə olan azərbaycanlıların formalaşmasını, təşkilatlanmasını və lobbiçilik etməsinin zəruri olduğunu bildirmişdir. 23 may 2001-ci ildə "Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayının keçirilməsi haqqında" 724 saylı sərəncam  Azərbaycan dövlətinin qarşısında diasporun mühüm amil olduğunu göstərən bariz nümunələrdən biridir. 9-10 noyabr 2001-ci ildə Bakı şəhərində Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayının keçirilməsi Azərbaycan tarixinin ən önəmli hadisələrindən biri hesab olunur. I Qurultay Azərbaycan diasporunu keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu qabarıq şəkildə sübut etdi. Qurultayda Azərbaycan diasporu - dünya azərbaycanlılarının həmrəyliyi, soydaşlarımızın qüvvəsini və diqqətinin Azərbaycana yönəlməsi kimi vacib problemlərin həm nəzəri, həm də əməli tərəfləriylə bağlı bir çox məsələlər öz həllini tapdı.  Qurultayda milli birliyimiz, xaricdə yaşayan həmvətənlərimizin diaspor şəklində formalaşması, təşkilatlanması və azərbaycançılıq ideyalarını geniş masştabda müdafiə etmələri üçün strateji proqram müəyyən edildi. Dünya Azərbaycanlılarının I Qurultayının mühüm nəticələrindən biri də Dünya Azərbaycanlılarının Əlaqələndirmə Şurasının yaradılması oldu ki, qurumun səlahiyyətlərinə dünya azərbaycanlılarının təşkilatlanması və milli-mənəvi dəyərlərin qorunub saxlanılması daxildir. Dünya Azərbaycanlılarının II Qurultayının 2005-ci ilin mart ayının 16-da keçirilməsi də Azərbaycan dövlətinin diaspora olan qayğısının bariz göstəricisdir. Prezident İlham Əliyevin rəhbəriyi altında keçirilən II Qurultayın əsas məqsədi Azəri-Türk diaspor birliyinin yaradılması, lobbiçilik fəaliyyəti, azərbaycançılıq ideologiyasıının təbliği və ən əsası isə dövlət-diaspor münasibətlərinin daha da güclənməsi idi.  Bu istiqamətdə aparılan işlərin məntiqi davamı olaraq Azərbaycan Respublikasının prezidentinin 2002-ci il 5 iyun tarixli 730 saylı fərmanına uyğun olaraq Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi yaradıldı. Komponent bir dövlət qurumu olan Komitə yarandığı gündən etibarən aktiv fəaliyyət göstərməkdədir. Dövlət Komitəsi eyni ölkədə fəaliyyət göstərən Azərbaycan diaspor təşkilatları arasında olan ziddiyyət və fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılması istiqamətində bir sıra mühüm addımlar atdı. Xaricdəki diaspor təşkilatları konqres, federasiya və konfederasiya halında birləşməsi prosesini sürətləndirən Dövlət Komitəsi azərbaycançılıq idealogiyasını təbliğ etməyə önəmli yer verir. Qarabağ problemini Azərbaycan diasporunda prioritet məsələyə çevirmək üçün Dövlət Komitəsi bir sıra işlər aparır. Ən önəmli tərəfi isə ondan ibarətdir ki, ulu öndərin dünya azərbaycanlılarının milli-əxlaqi dəyərləri və tarixi vətənlərinin şərəfini qorumağı öz müqəddəs borcları hesab etməsi istiqamətində apardığı işi Dövlət Komitəsi uğurla davam etdirir. Heydər Əliyev  21 fevral 2003-cü ildə "Xaricdə Yaşayan Azərbaycanlılarla bağlı dövlət siyasəti haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununu təsdiq etməklə dövlət-diaspor münasibətlərində yeni mərhələnin bünövrəsini qoydu. I Qurultay qeyd etdiyimiz bu nəticələrin əldə olunmasına səbəb oldusa 2006-cı ilin 8 fevral tarixində ölkə başçısının fərmanı ilə həmin ilin mart ayınının 16-da Bakı şəhərində Dünya Azərbaycanlılarının II Qurultayının keçirilməsi işlərin daha da geniş müstəviyə çıxarlımasına şərait yaratdı. Dünya azərbaycanlılarının ll qurultayı ilk növbədə yeni dövr üçün qarşıda duran əsas vəzifələri müəyyənləşdirəcək. Çünki l qurultaydan keçən dövr ərzində diaspor quruculuğu sahəsində bir çox işlər görülüb, irəliyə doğru mühüm addımlar atılıb. 2011-ci ilin 5 iyulunda Dünya Azərbaycanlılarının növbəti, üçüncü qurultayı keçirilmişdir. Qurultayda dünyanın 42 ölkəsindən 595 nümayəndə, 205 qonaq daxil olmaqla ümumilikdə 1272 nümayəndə iştirak edib. Ən çox nümayəndə və qonaqlarla təmsil olunan ölkələr sırasına Rusiya (153), Türkiyə (94), Ukrayna (45), Almaniya (45), Gürcüstan (40), ABŞ  (24), İsveç (22), Niderland (21) daxildi. Diaspora  Dövlət Komitəsinin sədri Nazim İbrahimovun sözlərinə görə, bu qurultay tarixi məzmunu və ictimai əhəmiyyətinə görə 2006-cı ildə keçirilmiş Dünya Azərbaycanlılarının ikinci Qurultayından bir çox cəhətləri ilə seçilir: “Bu gün Azərbaycan iqtisadi cəhətdən qüdrətli dövlətə çevrilib, dünya miqyaslı layihələr gerçəkləşdirir, dünyanın inkişaf etmiş ölkələri Azərbaycanı tərəfdaş və müttəfiq kimi görməyə maraqlıdırlar. Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş imici qazanması dövlətimizi yeritdiyi müstəqil xarici siyasət kursu ilə bağlıdır. Malik olduğu bütün bu üstünlüklər Azərbaycan dövlətinə dünyanın ayrı-ayrı ölkələrində yaşayan azərbaycanlılara, Azərbaycan diasporuna daha böyük qayğı göstərməsinə şərait yaradıb. Bunun nəticəsidir ki, Dünya Azərbaycanlılarının ikinci Qurultayından keçən dövr ərzində qarşıya qoyulmuş vəzifələrə nail olunub. Bu gün biz artıq Azərbaycan diasporunun yaxşı təşkilatlandığını, azərbaycanlıların yaşadıqları ölkələrin ictimai siyasi proseslərinə təsir göstərə bilmək imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə artması sayəsində onların Azərbaycanın milli maraqlarını müdafiə etmək iqtidarında olduqlarını qəti şəkildə söyləyə bilərik”. Komitə sədri hesab edir ki, ötən müddət ərzində əldə edilən ən mühüm nailiyyətlərdən biri ayrı-ayrı ölkələrdəki diaspor təşkilatlarının fəaliyyətini əlaqələndirən strukturların yaradılmasıdır. Dünya Azərbaycanlılarının ikinci qurultayından sonra görülən işlər sırasında xarici ölkələrdə yaşayan və təhsil alan azərbaycanlı gənclərin təşkilatlanması prosesinin sürətlənməsidir. Uğurlardan biri də dünyanın müxtəlif ölkələrindəki Azərbaycan diaspor təşkilatlarının dost dövlət və xalqların icmalarının müvafiq təşkilatları, o cümlədən türk, yəhudi diasporları ilə əməkdaşlığın əlaqələndirilməsidir. İndi dünyanın müxtəlif ölkələrində 410-dan çox Azərbaycan diaspor təşkilatı fəaliyyət göstərir. Onlar Azərbaycan həqiqətlərini dünya ictimaiyyətinə çatdırmaqla yanaşı, mədəniyyətimizi, adət-ənənələrimizi, xalqımıza məxsus gözəl dəyərləri təbliğ etməklə millətimiz barədə xaricdə müsbət rəy və maraq yaratmış olurlar. Təbii ki, bu gün qarşıda duran əsas problem Qarabağ münaqişəsidir. Diaspor təşkilatlarımız da bu vəzifəni aydın dərk edirlər. Hər il dünyanın bir sıra ölkələrində milli bayramlarımızla yanaşı, faciəli günlərimiz, Xocalı soyqırımının ildönümü anılır. Bu təbbirlərə həmin ölkələrin hökumət və qanunverici orqanlarının, siyasi partiya və ictimai təşkilatlarının nümayəndələri də qatılırlar ki, bu da Azərbaycan həqiqətlərinin get-gedə dünyada tanınması və qəbul edilməsi deməkdir. Xədicə QİYAS

Aprel 16, 2016 7:48

Diaspor təşkilatları Ermənistanın təxribatçı əməllərini pisləyirlər

  Azərbaycanın müxtəlif ölkələrdə fəaliyyət göstərən diaspor təşkilatları qoşunların təmas xəttində son günlər Ermənistanın təxribatçı əməllərini pisləyən bəyanatlar yayıblar. Ümumrusiya Azərbaycan Konqresinin bəyanatında bildirilir ki, Dağlıq Qarabağda döyüşlərin yenidən başlanması tamamilə Ermənistan tərəfindən törədilmiş təxribatdır. Bu vəziyyət uzun müddət davam edə bilməz. Azərbaycan torpaqlarının azad olunmasının kökündə regionda sabitliyin bərqərar olunması dayanır.Türkiyə Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyasının bəyanatında Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən törədilən təxribat nəticəsində dinc sakinlərin və hərbçilərin həlak olduğu bildirilir, dünya ictimaiyyətinin bu təxribatlara göz yumması pislənilir. Ukrayna Azərbaycanlıları Birləşmiş Konqresinin bəyanatında isə bütün beynəlxalq təşkilatlar BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qəbul edilmiş, işğal altındakı Dağlıq Qarabağ regionu və ətraf rayonların azad olunmasının tələb edildiyi dörd qətnamənin yerinə yetirilməsinə dair mümkün tədbirlər görməyə çağırılır. İstanbul-Azərbaycan Mədəniyyət Evi dünya ictimaiyyətini və beynəlxalq qurumları Ermənistanın təcavüzkar siyasətinə biganə qalmamağa, bu siyasətə son qoymaq üçün tədbirlər görməyə çağırıb. Azərbaycan-Slavyan Gəncləri Assosiasiyasının bəyanatında qeyd edilir ki, təmas xəttində yaşayış məskənlərimizin atəşə tutulması və dinc sakinlərimizin öldürülməsi Ermənistan dövlətinin Azərbaycan xalqına qarşı genosid siyasətindən əl çəkmədiyini sübut edir. BMT-nin və ATƏT-in növbədənkənar təcili toplantısı çağırılmalı, Ermənistanın işğalçı əməllərinə qiymət verilməli, qətnamələrin yerinə yetirilməsi üçün təzyiq vasitələri işə salınmalıdır. Mülki əhaliyə qarşı həyata keçirilən silahlı hücumu pisləyən Litva Azərbaycanlıları Cəmiyyəti isə bildirib ki, Baltik ölkələrində yaşayan soydaşlarımız xalqımızın haqq səsini Litva ictimaiyyətinə çatdırmaq üçün əllərindən gələni etməyə həmişə hazırdırlar. Avropa Azərbaycanlıları Konqresi Ermənistan silahlı qüvvələrinin təcili şəkildə işğal olunmuş ərazilərdən çıxarılmasının vacibliyini bildirib. Bu qurum beynəlxalq ictimaiyyəti Ermənistanı dinc və günahsız insanların qətlinə səbəb olan təxribatlardan çəkindirmək üçün tədbirlər görməyə çağırıb. Almaniyanın Raynland-Pfalts əyaləti parlamentinin deputatı Rahim Şmit alman ictimaiyyətinə ünvanladığı müraciətdə Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzkar siyasətini faktlarda diqqətə çatdırıb. O, alman ictimaiyyətini baş verən hadisələrə biganə qalmamağa çağırıb. Deputat bildirib ki, Azərbaycanın münaqişəni danışıqlar yolu ilə həll etmək niyyətinə baxmayaraq, Ermənistanın nümayiş etdirdiyi qeyri-konstruktiv mövqe qarşıdurmanın sülh yolu ilə həllinə imkan vermir. İstanbuldakı Türkiyə-Azərbaycan Dərnəyinin bəyanatında da erməni silahlı birləşmələrinin cəbhə xəttində törətdiyi təxribatlar, işğalçı dövlətin Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi təcavüzkarlıq siyasəti pislənilib. Xarici ölkələrdə yaşayan gənc diaspor nümayəndələri son günlər Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən atəşkəs rejiminin pozulmasından, Azərbaycanın cəbhəboyu və təmas xəttinə yaxın olmayan yaşayış məntəqələrinin və mülki obyektlərinin intensiv atəşə tutulmasından və dinc əhalinin qətlə yetirilməsindən dərin narahatlıqlarını ifadə edən bəyanat yayıblar. Bəyanatda Ermənistan-Azərbaycan qoşunlarının təmas xəttində Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən mütəmadi olaraq həyata keçirilən təxribat və diversiya aktları, xüsusilə də mülki əhalinin qəsdən qətlə yetirilməsi, vətəndaşlara məxsus əmlakın məhv edilməsi qeyd olunaraq bu ölkəyə qarşı sanksiyaların tətbiq edilməsinin vacibliyi vurğulanıb.  

Aprel 5, 2016 2:58

BMT-yə etiraz məktubu

Danimarkada fəaliyyət göstərən “Vətən” Cəmiyyəti Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarına hərbi təcavüzü ilə əlaqədar BMT-nin baş katibi Pan Gi Muna, Danimarkanın xarici işlər naziri Kristian Censenə, ölkənin xarici siyasət komitəsinin sədri Soren Espersenə, həmçinin parlamentin deputatlarına etiraz məktubu ünvanlayıb. Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsindən AZƏRTAC-a bildiriblər ki, məktubda Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində mövcud vəziyyətlə bağlı dərin narahatlıq ifadə edilir. Bildirilir ki, Ermənistan hərbi qüvvələri müharibənin yenidən başlaması üçün səylər göstərir. Aprelin 2-nə keçən gecə erməni hərbi birləşmələri cəbhə bölgəsində dinc əhalini atəşə tutub. Ermənilər tərəfindən ağır hərbi texnikanın istifadə edilməsi nəticəsində mülki vətəndaşlar arasında ölən və ağır yaralananlar olub. Etiraz məktubunda qeyd edilir ki, uzun illər ərzində ermənilər tərəfindən törədilən hərbi təxribatlar, hücumlar nəticəsində xeyli sayda hərbi qulluqçu və dinc sakin həlak olub. Azərbaycanın əsas məqsədi sülhün və əhalinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasıdır. Artıq 20 ildən çoxdur ki, Ermənistan Azərbaycana qarşı təcavüzkarlıq siyasəti apararaq torpaqlarımızın 20 faizini işğal altında saxlayır. Bunun nəticəsi olaraq, bir milyondan artıq insan evsiz-eşiksiz qalıb. Bu faktlara baxmayaraq, Azərbaycan sülhə nail olmağa və əhalinin təhlükəsizliyini qorumağa çalışır. Məktubda Ermənistan dövlətinin BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi qətnamələrə əməl etmədiyi diqqətə çatdırılır. Dünya ictimaiyyətindən tələb olunur ki, erməni qəsbkarlarını işğal etdikləri əraziləri qeyd-şərtsiz boşaltmağa, BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə və beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə riayət etməyə vadar etsin.  

Aprel 5, 2016 2:54

Diasporanın tarixindən

Türk Diasporası Hazırda dünya ölkələrində fərqli fəaliyyətləri ilə seçilən onlarla diaspor qurumlar var ki, onların fəaliyyəti daima diqqət mərkəzində dayanır. Yaranma tarixi baxımından uzun bir zamanı əhatə edən diaspoq qurumlar var ki, onların fəaliyyəti həqiqətən də mənsub olduğu millətin təəssübkeşliyi uğrunda apardığı mübarizəni qabarıq şəkildə göstərir. Ancaq elə diaspor qurumlar da var ki, yaranma tarixi az müddəti əhatə edir ki, bu da onun fəaliyyətində özünü büruzə verir. Nə olur olsun hər işdə təcrübə böyük rol oynayır ki, bunun üçün də  zamana ehtiyac var. Çünki təcrübə uzun illər hesabına yaranan bir qabiliyyətdir. Bütün bunları nəzərə alaraq belə hesab edirik ki, diasporanın yaranma tarixini özündə əks etdirən geniş yazılara ehtiyac var. O zaman sizlərə təqdim etdiyimiz bu yazıları qəbul etməklə həm tarixə səyahət edəcək, həm də diaspora anlamının izahını tam olaraq tapacaqsınız. Diaspora və ya diyaspora(ingiliscəsi)… qədim yunan sözüdür-mənası toxum səpmə, zərrələr olaraq dağılma deməkdir. Bioloji termin olan diaspora bir millətin çox uzun zamandan bəri ana vətənini tərk edərək başqa ölkələrə dağılmasına verilən addır.  Söz həm dağılma mənasını verir, eyni zamanda da dağılmış olaraq yaşayan birlikləri ifadə edir. Qədim yunan deyimində diasporá kəliməsi ana vətəndən çıxaraq dünyanın müxtəlif  yerlərində məskunlaşan xalq anlamına gəlirdi. Sonrakı dövrlərdə bu sözün ən çox istifadə olunan mövzusu Babil əsarətindən sonra Yəhudilərin bütün dünyaya dağılması oldu. Tövratın yunan dilinə olan tərcüməsində “dünyanın bütün ölkələrinə dağılacaqsınız” ayəsi bir daha sübut edir ki, diaspora kəliməsi bu ikinci mənanın ana qaynağıdır. Dünyanın bir çox ölkələrinə dağılan yəhudilər kimi, ana vətənindən çıxaraq dünyanın müxtəlif ölkələrinə dağılan türklər özlərinə məxsus yer tutaraq fəaliyyət göstəriblər ki, bunda da türk diaspor qurumlarının böyük rolu olub. Çərkəs diasporası 1864-cü ildə Qafqazın şimal hissəsi çar Rusiyası tərəfindən işğal edildikdən sonra təxmini hesablara görə  1-1.5 milyon Qafqazlının böyük bir qismi o zamanlar Osmanlı torpağı hesab olunan Türkiyəyə yerləşdirilmişdir. Onların çox hissəsini Qafqazın qərbindən gələn Çərkəzlər, Ubıh və Abxazlar təşkil edir. Hazırda Türkiyənin Mərmərə, İç Anadolu, Qaradəniz və Şərqi Anadolu bölgələrində təqribən 7 milyon  Qafqazlı yeni vətənlərində, müdafiə, siyasət, sənət, iqtisadiyyat və digər bir çox sahələrdə ön planda yer almışlar və önəmli uğurlara imza atmışlar. Yeri gəlmişkən Qafqazlılar dədə-babadan sahib olduqları adət-ənənələri qorumaq uğrunda böyük işlər görürlər. Doğrudur, qaçınılmaz məqamlar da olmamış deyil. Məsələn, Ubıh dilini bilən sonuncu şəxsin vəfatı ilə bu dil tamamilə sıradan çıxmışdır. Yeri gəlmişkən, araştırmaçıların uzun araştırmasından sonra məlum olub ki, Ubıhlar, Abidə xalqı ilə Abxaz xalqı arasında , ancaq adət-ənənə baxımından Abxazlara daha yaxın bir xalqdır. Türkiyədə məskunlaşan Qafqazlılar hər zaman iş başındadırlar, mədəniyyətlərini yaşatmaq üçün 100-dən artıq dərnəklər, fondlar  yaratmışlar. Könüllülərdən ibarət bir araya gələrək fəaliyyət göstərən bu quruluşlar həmrəylik günləri folklor tamaşaları hazırlayır, onu nümayiş etdirir, Qafqazda sülh şəraitində yaşadıqları azad günlərin həsrətini paylaşırlar. Kimlik mübarizəsi  Osmanlı dönəmində Çərkəz xalqının kimliyi üzərində olan çalışmalar İkinci Məşrutiyətdən sonra həyata keçirilmişdir. Bir çox dərnəklər yaradılmış, ərəb və latın hərfləriylə  Çərkəz və Abxaz dillərində əlifbalar hazırlanmış, kitab, jurnal və qəzetlər nəşr edilmiş,  Çərkəz dilində qız məktəbi açılmışdır. Eyni zamanda fəaliyyət göstərərn dərnəklərin vasitəsilə Qafqaza əlifba, kitab və müəllimlər göndərilmiş, beynəlxalq mədəni əlaqələrin inkişafı üçün bir çox işlər görülmüşdür. 1917-ci ildə bolşevik inqilabından  sonrakı vətəndaş müharibəsi zamanı Qızıl ordu tərəfindən Qafqaz yenidən işğal edilmiş və ölkə xarabaya çevrilmişdir.  11 may 1918-ci ildə qurulmuş Şimali Qafqaz Respublikası dağıdılmış və beləliklə də başlanan  beynəlxal dirçəliş cəhdləri söndürülmüşdür. Tək partiyalılıq dövründə Türkiye Çərkəzləri heç bir mədəni əlaqələrin təsirində olmayıblar. Ancaq İkinci Dünya Müharibəsindən sonra 1949-cı ildə çoxpartiyalılıq sistemi həyata keçincə Türkiyə Çərkəzləri məhz qərbin məcburu təsiriylə dərnəklər yaratmağa başlayaraq fəaliyyət göstərmişlər. Dərnəklərin göstərdiyi bütün səylərə baxmayaraq mədəni təsirlərin qarşısını tam olaraq almaq mümkün olmayıb. 1990-cı illərdə SSRİ-nin parçalanmasıyla Çərkəzlərin də ana yurda olan maraqları artmış, hətta bir çoxları Qafqaza gedərək münasibətlər qurmağa başlamışdır. Bu da o deməkdir ki, Qafqazlıların kimlik uğrunda olan mübarizələri hər zaman davam edir.   Diasporanın ilk qapısı - Almanya Türkiyədən gələn qaçqınların Qərbə açılan ilk qapısı Almaniyadır. Almaniyadakı türklərin sayı  2 milyondan artıqdır ki, əskik deyil. Qaçqın olaraq Almaniyaya üz tutan türklərin 700 mini artıq oranın vətəndaşlığını qəbul etmişdir, 500 min nəfəri isə seçim etmək hüququna malikdir. Aparılan araştırımalar göstərir ki, türklər digər qaçqınlarla müqayisədə say çoxluğu ilə üstünlük təşkil edir. 82 milyon əhalisi olan Almaniyada 7,4 milyon kənar millətlər yaşayır ki, onlar arasında da ilk sıranı türklər tutur. Ümumiyyətlə isə Almaniyada yaşayan müsəlmanların sayı, təbii ki, türklər də daxil olmaqla 3 milyona yaxınlaşır. İkinci Dünya Müharibəsindən sonra  federal sisteme geçən Almaniya, başda Şimali Reyn Vestfalya və Bavyera olmaqla 16 əyalətdən ibarət idi. Hər əyalətin baş naziri və parlamenti belə var idi. 1960-cı illərdə Almanyanın köç mərkəzi Şimali Reyn Vestfalya idi. Yeri gəlmişkən, Şimali Reyn Vestfalya, Almaniyanın ən gur əyaləti hesab olunur. Əhalisi 18 milyondur. Bu əyalətdəki qaçqınların 34 faizini türklər təşkil edir. Bir zamanlar Bavyeranın baş naziri Edmund Stoiberin sədrlik etdiyi Xristiyan Sosial Birlik Partiyası, əslində Bavyera partiyasıdır. Qırmızı-Yaşıl  Koalisyonunun hazırladığı Köç qanununa qarşı təsir etmək üçün müxalifəti hərəkətə gətirərək seçicilərinin qarşısına çıxan Stoiber elə həmin gündən də qaçqınların dəstəyini itirir. Həmin gündən etibarən səslərini Yaşıllar da daxil, digər partiyalar üçün istifadə etməyə başladılar. Edmund Stoiber yenidən baş nazir kürsüsünə oturmaq üçün namizədliyini verərək ilk sıralarda olsa da sonda məlum olur ki, sadəcə 13 min səs toplayıb və bu da onun uğursuzluğa düçar olmasını göstərir. 500 min türk əsilli qaçqının səsi Alman siyasətində böyük əhəmiyyət daşımışdır.  Və o gündən etibarən türk əsilli qaçqınların səsvermədəd iştirakı mühüm əhəmiyyət kəsb etdi. İllər öncə diqqətə çəkilən “Vaxt gələcək ki, türk əsilli qaçqınlar Almaniyanın daxili siyasətində də öz sözlərini demək imkanı qazanacaq” fikri artıq özünü qabarıq şəkildə büruzə verir. Türk işçi qrupunun ilk dayanacağı hesab olunan Şimali Reyn Vestfalya, İkinci Dünya Müharibəsində müttəfiq dövlətlərin bombardman etdikləri bölgələrdən biri idi. Bunun səbəbi, Alman silah sənayesi üçün həyatı önəm daşıyan quruluşların məhz bu bölgədə yer alması idi. İkincisi, Dünya Müharibəsində ən böyük təxribat bu əyalətin bir neçə  sənaye şəhərlərində gerçəkləşdirilmişdir. Bu müharibədə kömür hövzəsinin mərkəzi olan  Ruhr bölgəsinin 70 faizi təhqir edilmişdir. Müharibədə böyük itkilər verən  almanlar, az bir zamanda Reyin Hövzəsini yenidən canlandırmağı bacardılar. Bu hövzə son illərə qədər Alman iqtisadiyyatı və sənayesinin şah damarı hesab olunurdu. Reyin Hövzəsində yaşayan Türklərin tarihi 50 ildən artıqdır. 1960 və  1970-ci illərin əvvəllərində gələnlər artıq təqaüdə çıxmışdır. Burdakı türk təqaüdçülərinin sayı isə 200 minə yaxındır.  Ümumiyyətlə Almaniyada yaşayan türkləri yaş baxımından 3 qrupa bölmək olar. Yaşlı nəsil, 30-45 yaş arası olan nəsil və 20 yaş nəsli. 3-cü qrupa aid olanların 500 mini tələbələrdir.   Kıbrıs Türkleri   Kıbrıs Türkləri və ya Kıbrıslı Türklər... Kıbrıs adasında yaşayan Türklər, Osmanlı İmparatorluğunun 1571-ci ildə Kıbrıs adasını ələ geçirməsindən sonra Anadoludan Kıbrıs adasına köç etmişlər. 1974-cü ildə Türk Silahlı Qüvvələrinin müdaxiləsi nəticəsində adanın ikiyə bölünməsiylə bir hissədəki yaşayış ərazisi Şimali Kıbrısa verilmişdir.  1975-ci illərdə Anadoluda baş verən köç  zamanı  Kıbrıs Türkünün tərkibinə Türk qaçqınları da əlavə olundu. Osmanlı idarəsindəki din dəyişdirilmə məsələsi nəzərə alınmazsa o zaman aydın görünər ki, etnik baxımdan Kıbrıs türkləri ilə Anadolu türkləri arasında elə bir fərq yoxdur. Doğrudur,  Yunan qaynaqları Kıbrıs Türklərinin, türkə heç bir aidiyyatı olmayan, sonradan  assimilasyona uğrayaraq müslüman olduğu iddiasını ortaya qoysa da, oxşar adət-ənənə, mədəniyyət  deyilənlərin yalandan başqa bir şey olmadığını sübut edir. Əslində Kıbrıs türkləri yad təsirlərdə olduğuna görə bir qədər müsəlmançılıqdan uzaqlaşıblar. Neçə ki, bir zamanlar SSRİ adlı bir imperatorluqda yaşayan xalqlar dilini, dinini unudaraq zorla ruslaşdırılmışdı. Zənnimcə elə bu müqayisə yerinə düşər ki, o zaman nəyin yanlış, nəyin həqiqət olduğunu tam olaraq aydınlaşdırmaq mümkün olsun. Məsələn, Kıbrıslı Türklər Anadoludan gətirdikləri Anadolu mədəniyyətini uzun zamandır qorumağı bacarsalar da, 1974-cü ilə qədər  Kıbrıs Rumlarıyla birlikdə  yaşadıqlarına görə Rum mədəniyyətindən də təsirlənmişlər, xüsusilə dil sahəsində bir çox mədəni alış-veriş yaşanmışdır. 1878-ci ildə adanın ingilislərin ixtiyarına keçməsindən sonra adada olan türklərin Anadolu ve  türk mədəniyyətiylə olan bağları getdikcə zəifləmişdir. 400 ildə adada var olan dəyişik mədəniyyətlərin təsirində qalan Kıbrıslı Türklər nəhayət öz mədəniyyətlərini qurmağı bacardılar. Doğrudur, zamanla ada türkləri ilə 1974-cü ildən sonra adaya gələn türklər arasında “yerli Kıbrıslılık" düşüncəsi ətrafında bir ayrılıseçkilik yaranmışdı. Hətta buna görə  "Kıbrıslı Türk" (kısaca Kıbrıslılar) ve "Türkiyəli Türk" (kısaca Türkiyəliler) olmaqla toplum iki hissəyə ayrılmışdır. Bunun nəticəsində  Kıbrıslı Türklər və Türkiyəli (Türkiyəden gələn) Türkler arasında bir uzaqlıq yaranmışdı. İki hissəyə bölünmə  zamanla Kıbrıslıları Türkiyəlilər əleyhinə, Türkiyəliləri isə Kıbrıslıların əleyhinə döndərmişdir. Bu günə qədər də bu ayrıseçkilik var və yəqin ki, bu proses bütün dünya türklərinin bir araya gələcəyi günə qədər davam edəcək. Kıbrıs Türklərinin bir qismi siyasi və ekonomik səbəblərə görə 1955-ci ildən etibarən  digər ölkələrə üz tutmağa başlayıblar. Xüsusilə Birləşmiş  Krallıq, Avstraliya və Türkiyəyə  Kıbrısdan böyük köç yol almışdır.  Dəqiq say haqqında heç bir məlimat olmasa da təxmini saylara görə demək olar ki, ölkədən kənar yaşayan Kıbrıslı Türklərin sayı Şimali  Kıbrısda yaşayan Türklərin sayından artıqdır. I Dünya Müharibəsində Kıbrıslı Türklərin əksəriyyəti Birləşmiş Krallığın Ordusuna qatılaraq dünyanın müxtəlif yerlərində savaşmış, müharibədən sonra isə Britaniya adasına yerləşmişlər. 1951-ci ildə Türklər, Birləşmiş Krallıkda varlıqlarını qabarıq şəkildə sübut etmək məqsədiylə Kıbrıs Türk Cəmiyyətini yaratmışlar. 1958-ci ildə isə Türkiyənin baş naziri Adnan Menderesin maddi yardımları ilə Oksford Stritdəki dərnək binası alınmış və fəaliyyətlərini orda davam etdirmişlər. Dərnəyin köməyilə Kıbrıs türkləri dəfələrlə mitinqlər keçirmiş türk haqqlarının müdafiəsi uğrunda bir çox işlər görmüşlər... ( Yazıda Türkiyə araştırmaçı yazarlarının məqalələrinə istinad edilmişdir)xeber100.com  

Aprel 2, 2016 10:54

Azərbaycan diasporunun məskunlaşma coğrafiyası

Azərbaycan Respublikası da daxil olmaqla dünyanın 70-dək ölkəsində təqribən 50 milyona yaxın azərbaycanlı yaşayır. Məlumdur ki, tarixi ərazilərində yaşayan, hər hansı mühacirət faktı baş vermədən, yalnız müəyyən ictimai-siyasi hadisələrin gedişində yaranan sərhəd dəyişmələri nəticəsində xarici ölkə vətəndaşlarına çevrilmiş həmvətənlər - İranda, Gürcüstan və Rusiya Federasiyasının Azərbaycanla həmsərhəd rayonlarında yaşayan etnik azərbaycanlılar diaspor hesab olunmur. Dünyanın digər ərazilərinə - Amerika qitəsinə (1300000 nəfər), Avropa qitəsinə (1500000 nəfər), Afrika qitəsinə (1200000 nəfər), Asiya qitəsinə (3250000 nəfər), Türkiyəyə (3000000 nəfər), Avstraliya qitəsinə və Okeaniyaya (10000 nəfər) müxtəlif zamanlarda köç etmiş soydaşların sayı 10 milyondan artıqdır və bu rəqəm ekspertlərin rəyinə görə, Azərbaycan diasporunun ümumi sayı kimi qəbul edilə bilər. Azərbaycanlılar Amerika qitəsində: Azərbaycanlılar Amerika qitəsinin Şimal, Mərkəzi və Cənub hissəsində daha çox məskunlaşmışlar. Onların sayı ABŞ-da 1 milyona, Argentinada 12 minə, Braziliyada 75 minə, Kanadada 170 minə, Meksikada isə 27 minə çatır. Amerika qitəsi ölkələrindən Qonduras, Qvatemala, Peru və digərlərində də azərbaycanlılar məskunlaşmışlar. Amerika qitəsində məskunlaşan azərbaycanlıların əksəriyyəti Cənubi Azərbaycandan miqrasiya etmiş insanlardır. 1970-ci ildən etibarən Türkiyədən, 1991-ci ildən isə Azərbaycandan bir qism azərbaycanlılar bu qitəyə axını diasporun tərkibinə və sosial-iqtisadi fəaliyyətinə öz təsirini göstərmişdir. Azərbaycanlılar Avropa qitəsində: Azərbaycan diasporunun yayılma coğrafiyası və say tərkibinə görə geniş olduğu ikinci qitə Avropadır. Son zamanların statistik göstəricilərinə əsasən, Avropa azərbaycanlılarının sayı Türkiyədə və Rusiyada milyonlarla, Ukraynada və Belarusiyada, Almaniyada, Böyük Britaniyada yüz minlərlə, Norveçdə, Danimarkada, İsveçdə, Macarıstanda, Fransada, İtaliyada on minlərlə, Polşada, İspaniyada, Avstriyada, Albaniyada, Finlandiyada, Portuqaliyada on mindən çox göstərilir. Digər Qərb ölkələrində məskunlaşmış azərbaycanlıların sayı müvafiq olaraq hər bir ölkədə 2-10 min nəfər arasındadır. Hollandiya, Belçika, Danimarka, İsveçrə və Almaniyada yaşayan azərbaycanlıların əksəriyyəti Türkiyədən köçmüş azərbaycanlılardır. Böyük Britaniya, Çexiya, Slovakiya, Polşa, Avstriya, Estoniya, Belarus, Rusiya, Ukrayna, Moldova və Fransadakı soydaşlarımız isə İrandan və Azərbaycan Respublikasından köçənlərdir. Azərbaycanlılar Asiya qitəsində: Azərbaycan diasporunun üçüncü böyük hissəsi Asiya qitəsində məskunlaşmışlar. Onların sayı Banqladeşdə, Hindistan, Əfqanıstan, Pakistan, İordaniya və Orta Asiya respublikalarında yüz minlərlə, İndoneziya, Yəmən Respublikası, Çin, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində, Oman, Səudiyyə Ərəbistanı və Suriyada on minlərlə, İraqda isə təqribən bir milyona çatır. Azərbaycanlılar Afrika qitəsində: Afrika qitəsində məskunlaşmış azərbaycanlıların sayı Misir və Əlcəzairdə yüz minlərlə, Sudanda 17 min nəfərdir. Ümumilikdə, son zamanlar aparılan araşdırmalar nəticəsində Cənubi Afrika Respublikası və Zairdə də soydaşlarımızın məskunlaşdıqları müəyyən edilmişdir. Azərbaycanlılar Avstraliya qitəsində: Avstraliya qitəsində isə təxminən 10 minə yaxın azərbaycanlının yaşadığı barədə məlumatlar var. Dünyanın müxtəlif ölkələrində azərbaycanlıların sayı aşağıda göstərilən kimidir: (təxmini hesablamalara görə):

Yanvar 25, 2016 3:32