Milli seriallar sənət nümunəsi kimi…

Son illərdə seriallar gündəlik həyatımızın bir parçasını çevrildi desək, yəqin ki yanılmarıq. Azərbaycan teleməkanında ilk dəfə Braziliya serilları, daha sonra Rusiya və Türkiyənin yayınladığı seriallar daxil oldu. Və illər keçdikcə hər kəs seçimini etdi ki, nəticə etibarilə də hazırda əsasən Türkiyə serialları liderlik etməyə davam edir. Serialların mənfi və müsbət tərəfləri olduğu kimi, eyni zamanda təsir qüvvəsi də çox güclüdür. Məsələn, təsir altına tez düşənlərin seriallara baxaraq təsirlənməsi təbii hal olduğu qədər də bir qədər qorxunc məqamlara da yol aça bilər. Xüsusilə az yaşlıların TV qarşısısnda oturaraq saatlarla serillara baxması gələcəyimiz üçün təhlükə yarada bilər. Bəlka burasındadır ki, az yaşlılar adətən mənfi xarakterlərə daha çox meyl edirlər. Çünki uşaq beyni təmiz olduğu qədər də gördüyü hər bir şeyə inanır. Çox təəssüf ki, yaşadığımız dövrdə ölkədə baş verən proseslərdən dolayı valideynlər sanki uşaqlarının uşaq dünyasına tamamilə biganə qalıblar-uşaq nə istəyir, niyə istəyir, uşaq dünyası nədən ibarət olmalıdır və s. düşüncələr arxa plana keçib. Bəlkə bu səbəbdəndir ki, uşaqların serillara baxaraq özlərini ordakı mənfi və ya müsbət, əsasən müsbət qıəhrəmanlara bənzətmələri təbii haldır. Azərbaycan tamaşaçılarının seriallara olan marağı kinematoqrafçıların diqqətindən yayınmadı və məhz bu səbəblə artıq bizim də mili seriallarımız yaranmağa başladı. Çox təəssüf ki, dünya seriallarındakı hadisələr bizim seriallarda da öz əksini tapdı. Bütün bunları nəzərə alaraq bir çox sənət adamlarının seriallara olan münasibətini, onların serialları sənət nümunəsi hesab edib-etməməsini, eyni zamanda dünya ölkələrinin çəkdiyi seriallarda maddi təminat, yeni yaranan milli serialların nə dərəcədə qənaətbəşx olması kimi suallar ünvanladıq. İlk suall aktyor-rejissor Rövşən İsaxa müraciət etdik. Serial rejissoru kimi tanıdığımız rejissorun seriallara olan münasibəti pis deyil və yaxşı hesab etdiyi sənət nümunələrinə baxır:  “Serial sənət nümunəsi ola bilər. Amma bunun üçün başqa meyar olmalıdır. İşə münasibətdən tutmuş, mövzu, seriya sayı, istehsal müddəti və s. Maddiyat çox olsa baxımlı serial çəkə bilərəm, anlayışı isə gülüncdür. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycanda serial çəkilişinə artıq bir neçə ildir ki, start verilib və məhz bu baxımdan milli serillaarı qənaətbaxş hesab etmək olar”. Rejissor belə hesab edir ki, illər keçdikcə milli serillarımız inkişaf edəcək ki, nəticə etibarilə də dünyaya çıxmaq da mümkün olacaq. Aktyor-rejissor Sərvər Əliyev də seriallara munasibətinin  yaxşı olduğunu söyləyir: “Bildiyiniz kimi il ərzində o qədər də çox film çəkilmir, bu baxımdan da aktyorların yeni kino obrazları ilə tamaşaçıların qarşısına çıxması mümkün olmur. Serial cəkilişləri yeni  kino aktyorunun yetişməsində əhəmiyyətli rol oynayir. Şəxsən mən seriala cəkildikdən sonra kinoda əsas rola dəvət aldım. Bundan başqa serial aktyroun maddi təminatını da bir qədər yüksəldir-serialı əlavə qazanc kimi də dəyərləndirmək olar”. Aktyor hesab edir ki, bütün seriallar olmasa da bir çox seriallar var ki onları sənət nümunəsi hesab etmək olar. “Zənnimcə, Rusiya kinematoqrafçılarının çəkdiyi, sovet dövrünün ən qiymətli sənət nüminəsi hesaab olanan “Baharin 17 ani” buna canlı misaldır”. Qeyd etdiyimiz kimi bir vaxtlar Braziliya serialları dünyaya səs saldı ki, həmin dövrlərdə də Azərbaycan kimi bir çox ölkələrdə serial çəkmək düşüncəsinə qapılmağı heç ağıllarına belə gətirmirdilər. “Braziiliya serialları hazırda nə bizim ölkədə, nə dəd digər ölkələrdə o qədər də baxımlı deyil. Onların uğuru əsasən maddiyyətlə bağlı olduun üçün serial bazarina da tez cixmağı bacarmışdılar. Çox şükür ki, gec də olsa artıq Azərbaycanda da dövlət tərəfindən serial cəkilişləri üçün pul ayrılmağa başladı. Özünüz də şahidsiniz ki, İl ərzində, eyni vaxtda bir nece serial cəkilişləri gedərək yayınlanır". Serialların nə dərəcədə qənaətbəxş olmasına gəlincə isə, aktyor o fikirdədir ki, aktyorluğa dəxli olmayanları seriala çəkmək olmaz. “Çox təəssüf ki, bəzi rejissorlarımız hər yoldan ötənləri seriala dəvət edir ki, nəticədə də serilların inkişafına xələl gəlir. Bizim kifayət qədər istedadlı aktyor ve aktrisa ordumuz var və bu ordununn gücündən mütləq istifadə olunmalıdır”. Əks halda çəkilən seriallar tamaşaçı kütləsini itirə bilər. “Peşəkarlara üstünlük verən rejissorlarımız çoxdur. Onlardan Asif Abramovun, Cavid Təvəkkülün, Rövşən İsaxın, Sirac Mustafayevin adlarını qeyd etmək istərdim”. Sərvər Əliyev milli seriallarımızızn yaxın gələcəkdə sərhəddən kənara çıxacağına inanır. Xalq artisti Ağaxan Salmanlının fikrincə, tamaşaçılar artıq serial izləməyə alışıb: “Bir vaxtlar "Sadəcə-Mariya", “İzaura" adlı seriallara baxırdıq. Əvvəllər serialların çəkilişi çoxseriyalı filmlər kimi olurdu, hazırda isə seriala bir dəfə baxımlıq mənasında yanaşırlar. Yəni, epos, roman povest və gündəlik qəzetlə müqayisədə qəzet kimi, bir dəfə oxunur və bununla da unudulur. Eyni zamanda seriallar süni formada o qədər uzadılır ki, artıq seyrçilər də baxmaqdan bezirlər. Milli seriallara gəlincə, səviyyəsi o qədər də qənaətbəxş deyil ki, bu da əsasən maliyyə məsələləri ilə bağlıdır. Belə bir vaxtda dünyaya çıxmağı arzulamaq bir qədər yersizdir. Öncə milli serialların səviyyəsi yüksəlməli, zövqümüzü oxşamalıdır, daha sonra dünyayay necə çıxmanın yollarını axtarmalıyıq. Azərbaycan filmlərinin əksəriyyətində önəmli rollara imza atan Elnur Kərimov Azərbaycan seriallarının inkişaf dövrünü yaşadığı fikrini irəli sürüb: “Təbii ki, bu mərhələdə heç nə keyfiyyətli ola bilməz. Lakin keçən illə müqayisədə bu il çəkilən seriallar arasında fərq var, inkişaf hiss olunur. Problemin kökündə duran məsələ aktyorlarla bağlı idi. Əgər onlardan bəziləri müğənni olmaq, şou-biznesdə, sənət adamlarının yanında, cibində olmağa can atırdısa, bu gün belə deyil. Bəzi seriallar var ki, cəmiyyət arasında ajiotaj yarada bilir. Artıq aktyor sənətilə maraqlananların sayı artır. Azərbaycanda yeni çəkilən serialları türk və rus serialları ilə müqayisə edirlər. Bu heç də məsələyə düzgün yanaşma deyil. Müqayisə etmək üçün səbrli olmaq lazımdır. Hal-hazırda Azərbaycan televizyalarında çəkilən seriallar çox keyfiyyətlidir. Biz özümüz-özümüzə qiymət verməliyik, əks təqdirdə irəli gedə bilmərik. Əgər inkişaf olmasaydı, dövlət tərəfindən çəkilişlər üçün pul ayrılmazdı. Bu gün televizyalarda istənilən janrda serial çəkilir. Biz sıfırdan başlamışıq, ona görə də serialları ucdantutma tənqid etmək düzgün deyil”. Qeyd etdiyimiz kimi gündəlik həyatımızın bir parçasına çevrilən serialların tamaşaçı kütləsində qadın tamaşaçılar çoxluq təşkil edir. Və əgər söhbət qadınlardaan gedirsə demək olar ki, evdar qadınlar tamaşaçaı qismində üstünlük təşkil edirlər. Azərbaycan Sosioloqlar Birliyinin İcraçı Direktoru, “Aktual” elmi-sosioloji Araşdırmalar Mərkəzinin Rəhbəri Əbülfəz Süleymanlı məhs bu məqama toxunub: “Evdar  qadınlar gün ərzində yeməyin bişməsini, uşağın yatmasını, uşaqların məktəbdən qayıtmasını, arada serialların başlamasını və nəhayət evin kişisinin də gəlməsi ilə ailənin bir yerdə toplanmasını gözləyirlər”.  Bu baxımdan da seriallar bir tərəfdən qadınları ən əsas məqsədlərinin ailələrini bir yerdə və xoşbəxt olmaq mövzusunda inandırarkən, digər bir tərəfdən bu idealı həyata keçirməkdə aciz qalacaqlarını söyləyərək, təsəlli edirlər. “Çünki seriallar heç vaxt davamlı bir tarazlığın olmayacağı, başlayan hər bir əlaqənin bir gün sona çatacağı, yəni bir evliliklə bərabər ayrılıq toxumlarının da əkildiyi, “sonsuza qədər bir yerdə və xoşbəxt” ola bilməyəcəyi fikrinə qadınları inandıraraq, onları öz yaşayış praktikalarında rastlaşdıqları sıxıntı və müvəffəqiyyətsizliklər mövzusunda dəstək verirlər. Bu baxımdan şübhəsiz ki, serialların qadınlara və ailə həyatına mənfi nümunə təşkil etdiyi aşkardır. Eyni zamanda bu seraillar ailə həyatı qurmaq astanasında olan və yaxud yeni ailə həyatı qurmuş gənc xanımlara da təsir göstərir”fikrini ifadə edən ekspert söylədi ki, “ gənc qızın tamaşa etdiyi serialın qəhrəmanı və ya kumiri olan müğənni bütün günü gözəllik salonunda, əyləncə mərkəzində, rəfiqələri ilə birlikdə özünə vaxt ayırmaqla keçirir. Ev işlərini isə onun əvəzinə ya evin qulluqçusu görür, ya da ən yaxşı halda həyat yoldaşı ilə birgə həyata keçirirlər”. Təsadüfi deyil ki, serial qəhrəmanı öz karyerasını, yeri gələndə ailə maraqlarından üstün tutur. Əslində serial kino sənətinin bir qolu olduğu üçün orda baş verən hadisələr reallığa yaxın olduğu qədər də bir o qədər reallıqdan uzaqdır. Bu baxımdan tamaşaçılar mıəhz bu məqamı nəzərə alması vacibdir, yəni seriallarda baş verən hadisəlırin ardınca getməyin bir mənası yoxdur. Əgər hadisələrin ardınca gedilirsə bu zaman tamaşaçı sözün həiqiqi mənasında həyatını təhlükəyə ata bilər. Ekspertin fikrincə desək, yenicə ailə quran xanımlar əgər seriallarda gördüyü həyatı öz ailəsində tətbiq etmək istərsə, nəticədə də nəticədə insident və boşanma kimi arzuolunmaz hallar baş verə bilər. Belə təhlükələrdən uzaq olmaq üçün sadəcə seriallar deyil, ümumiyyətlə kinoda gördüyünüz bütün hadisələrin güclü təxəyyülün məhsulu kimi qəbul etməli və estetik cəhətdən zövq almaqla kifayətlənmək yetərlidir.

Yanvar 29, 2018 3:34

Çox ciddi, çox tələbkar və çox sadə…

10 dekabr 1998-ci il aktyor Süleyman Ələsgərovun dünyasını dəyişdiyi tarixdir. Soyuq bir qış günündə haqqın dərgahına qovuşan aktyor uzun illərdir aramızda olmasa da daima xatirələrdə yaşayır.Yeri gəlmişkən, 2 il öncə aktyorun 100 illik yubileyi doğma teatrında-Gənc Tamaşaçılar Teatrında geniş şəkildə qeyd olundu. Süleyman Ələsgərovun 63 il ömrünü həsr etdiyi doğma teatrı onu heç bir vaxt unutmur.Bir neçə gün öncə aktyorun qızı Sevil Ələsgərova ilə bağlantı quraraq onunla görüşüb uzun-uzadı söhbət etdik. Atasına böyük sevgi ilə bağlı olan Sevil xanım Süleyman Ələsgərov haqqında olan xatirələrini də elə böyük sevgi ilə dilə gətirdi... -Ömrün 63 ilini teatra, kinoya, ümumiyyətlə isə sənətə həsr edən, fasiləsiz çalışan Süleyman Ələsgərov üçün ailə nə demək idi, ümumiyyətlə isə sənətkar ailəsində doğulmaq necə bir hissdir? -Mən fəxr edirəm ki, məhz Süleyman Ələsgərov kimi bir sənətkarın qızıyam, Onun kimi bir sənətkarın ailəsində dünyaya göz açmışam, onunla daima fəxr edirəm. Atam sənətini nə qədər çox sevirdisə, ailəsini də bir o qədər çox sevirdi, hətta ailədə öz qayda-qanununu yaratmışdı. Çox ciddi, çox tələbkar insan idi. Onun tək övladı olmağıma baxmayaraq mənə qarşı da çox tələbkar idi. Hələ 1-ci sinifdə təhsil aldığım zamanlardan hər həftənin sonunda atamla kitab mağazasına gedirdik, mənim üçün nağıl kitabları, uşaqlara aid şer kitabları alırdı və deyirdi ki, “mütləq oxu”, sonra da nəzarətdə saxlayırdı, oxuduqlarım üzərində fikir mübadiləsi aparırdı, necə başa düşdüyümlə maraqlanırdı, mənim üçün başa düşəcək bir dildə məlumat verirdi və s. Hətta hələ məktəbə getmədən öncə mənə o qədər nağıl, hekayə danışardı ki, düşünürəm ki, mən atamın nağılları ilə böyüdüyüm üçün, həyata da elə onun gözü ilə baxaraq böyümüşəm. Biz belə görmüşük ki, ana övladını layla çalaraq yatırdır, ancaq bizdə bu fərqli idi, məni atam nağıl danışaraq yatırdardı. Etiraf edim ki, yaş üstə yaş gəldikcə atamın mənə qarşı olan tələbkarlığı daha da artırdı. Bütün tamaşalara, tamaşaların ilk təqdimatına anamla birgə məni də aparırdı. Hərdən məni yeni hazırlanan tamaşaların məşqlərinə də aparırdı. O vaxtlar artıq orta məktəbin yuxarı sinfində təhsil alırdım. Yəni 9-cü, 10-cu sinifdə təhsil alan yeniyetmə bir qızın teatr sevgisinin yaranması, teatrla yaxından tanış olması, korifeyləri səhnədə canlı görməsi o demək idi ki, onun həyat tərzi yüksək mədəniyyət üzərində qurulurdu. -Əslində insanın həyat bünövrəsi elə uşaqlıq illərdindən başlayaraq qoyulur ki, nəticədə də orta məktəb illərində bu, formalaşma həddinə gəlib çatır. Ancaq yenə də insan bunun fərqində olmur. -Fərqində olmur, çünki sadəcə gördüklərini öyrənməyə çalışır, öyrənmə isə zamanla təcrübəyə keçir, artıq təcrübə həyatımızda rol oynamağa başlayır. Təsəvvür edin ki, o illərdə Gənc Tamaşaçılar Teatrında bir qaynar iş sistemi var idi ki, elə dramaturqların əsərləri səhnələşdirilirdi ki, elə korifeylər səhnəyə çıxırdı ki, onları görmək belə mənim həyatımda böyük bir iz buraxdı ki, buna görə də hər zaman atam Süleyman Ələsgərova minnətdar olacağam. Söhbət 70-ci illərdən gedir. Yaxşı yadımdadır, Teymur Məmmədovun “Ürək yanarsa” əsərini teatr səhnələşdirmişdi, 10-cu sinifdə təhsil alan şagirdlərin məktəb həyatından, məktəbdə yaranan ilk sevgidən, təlim-tərbiyədən, müəllimlərin pedaqoji cəhətdən uşaqlara yanaşmasından bəhs edirdi. Süleyman müəllim həmin tamaşada sinif rəhbəri Qüdrət müəllimi oynayırdı. Bu tamaşaya dəfələrlə gedib baxırdım. Bundan başqa Qeybulla Rəsulovun “Əlvida, Hindistan” əsəri həmin illərdə səhnə üçün hazırlanmışdı. Məhşur səyyah Zeynalabdin Şirvaninin həyatından, xüsusilə Hindistana səfəri və az yaşlı hind uşağını övladlığa götürməsi əsərin əsas süjet xəttini təşkil edirdi. Bundan başqa, “Romeo və Cülyetta”, “Ovod” əsərləri üzərində hazırlanan tamaşalara baxırdım və hər birində də atam aparısı rollardan birini oynayırdı. Bu tamaşaların hər birinə baxdıqdan sonra evə gəlincə atam mənimlə diskussiya xarakterli bir müzakirə aparırdı, bilmək istəyirdi ki, bu əsərlərdən nə öyrənmişəm, hansı nəticəni çıxartmışam. Mənimlə o qədər sorğu-sual aparırdı ki, bütün bunlar da mənim sənətə, incəsənətə, ədəbiyyata olan marağımı daha da artırdı. -Süleyman Ələsgərovun 1961-ci ildə "Komsomol poeması"nda oynadığı Səməd Vurğun rolu və bu rola görə layiq olduğu mükafat aktyorun sənət həyatında çox uğurlu ifalardan biri olub... -Öncəliklə bu tamaşaya bəlkə 50 dəfə baxmışdım, sadəcə mən deyil, ümumiyyətlə böyük tamaşaçı kütləsinin diqqətində dayanan uğurlu tamaşalardan biri idi. Tamaşada Yusif Vəliyev Gəray bəy rolunda, Əminə Yusifqızı Humay, Həsən Əbluç Cəlal rolunda idi. Tamaşa şedevr idi, baxdıqca baxmaq istəyirdin. Tamaşada Gəray bəyin dəli olma səhnəsi var idi, o səhnədə Yusiv Vəliyevi sadəcə görmək lazım idi. İnandırım sizi ki, onun Gəray bəyindən sonra Həsən Turabovun kinoda oynadığı Gəray bəyə baxa bilmədim. Əminə Yusif qızının Humayından sonra başqa Humaya baxa bilmədim, eləcə də digərləri. Atamın bu tamaşada səhnəyə gəlişi çox möhtəştəm idi, pərdə açılır, səhnə qaranlıq və projektor sadəcə Səməd Vurğun obrazını, sözün həqiqi mənasında yaşayan Süleyman Ələsgərovun üzərində dayanırdı. Atam etiraf edirdi ki, bəlkə 100 dəfə bu tamaşayla səhnəyə çıxdım, hər dəfə də böyük həyəcan yaşadım. Bu rola görə, Respublika Lenin komsomolu mükafatının laureatı olub. Yeri gəlmişkən, tamaşanın rejissoru Zəfər Nemətov idi. Bildiyiniz kimi Azərpaşa Nemətov Zəfər nemətovun oğludur, o da atası kimi gözəl səhnə əsərlərinə quruluş verir. Onu da qeyd edim ki, bütün rejissorlar kimi, Zəfər Nemətovun da daima bərabər çalışdığı aktyorlar var idi ki, onlardan biri də atam idi. -Süleyman Ələsgərov əsasən müsbət qəhrəmanları oynayıb. Mənfi rollara münasibəti necə idi, ümumiyyətlə mənfi rollar oynamışdı? -Mənfi rollar oynayıb, ancaq bunlar sayca çox azdır. Məsələn, Cəfər Cabbarlının “Yaşar” tamaşasında İmamyar rolunu oynayıb. Deyəsən, elə mənfi rolu yalnız İmamyar olub. Bilirsinizmi, onun üz cizgilərində elə bir nur var idi ki, sanki müsbət obrazlar üçün doğulmuşdu. Təbii ki, bu kimi məqam da rejissorların diqqətindən qaçmırdı. Ancaq hər zaman deyirdi ki, aktyor mənfi, müsbət fərqi yoxdur, bütün rolları oynamalıdır. -Qeyd etdiyiniz kimi hər zaman teatrlarda hazırlanan tamaşalarla yaxından maraqlanır və hər birinə də baxmağa can atırsınız. Müqayisə edərkən nələrin şahidi olurasunuz. Məsələn, əvvəl hazırlanan tamaşalar və ya hazırda hazırlanan tamaşaların bir –birindən fərqi nədir? -Əvvəla əsas olan odur ki, müstəqilik illərinin ilk illərində ölkədə olan böhranlı duruma baxmayaraq dövlətimiz teatra maddi gücünü əsirgəmədi, teatrı yaşatdı. Və yaxşı ki, yenə də teatrlarda tamaşalar hazırlanır, yeni nəsil yetişir, aktyor axını var, tamaşaçı var. Ancaq hər zaman diqqətimi bir məqam çəkir- Səhnə tərtibatı dekorasiyalar. Əvvəllər hər tamaşaya uyğun elə səhnə tərtibatı qurulurdu ki, bunu sözlə ifadə etmək yox, elə gözlələ görmək lazım gəlir. Hazırda da var, ancaq əvvəlki tamaşalarda olan effekti vermir. -Süleyman Ələsgərov teatr aktyoru kimi saysız-hesabsız rollara imza atdı və teatrda layiq olduğu qiyməti aldı, ancaq kinoda o qədər də şanslı olmadı, o günə qədər ki, “Bizim Cəbiş müəllim”də Cəbiş müəllim rolunu oynadı... -Bildiyiniz kimi film çəkilişlərində hər rola, xüsusilə baş rollara bir çox sayda aktyorlar sınaqdan keçirilir. Cəbiş obrazına da bir neçə aktyor sınaq olunmuşdu və əsas rəqabət Rza Təhmasiblə atam arasında gedirdi. Rza Təhmasib böyük sənətkar idi, ifa etdiyi rolları əvəzsiz oynadığı kimi, quruluş verdiyi filmlər də Azərbaycan kinosunda ən dəyərli sənət nümunələri hesab olunur. Ancaq son söz rejissorun idi. Bildiyim qədəriylə Rza Təhmasib Cəbiş rolunu oynamaq istəyib, hətta rejissora da öz fikrini deyib. Ancaq Həsən Seyidbəyli “bu sənin rolun deyil, Cəbiş elə bir insandır ki, onun üzü, görünüşü çox sadə olmalıdır, bir sözlə, üzündən nur tökülməlidir” deyib və rola atamı təsdiq edib. Çəkiliş prosesində atamla rejissor arasında belə bir söhbət olub-“Cəbiş səfeh deyil, o sadəlövhdür və məsumluğu da məhz sadəlövhlüyüqndən irəli gəlir”. Təsəvvür edin ki, çəkilişlərin əksəriyyəti gecələr olurdu. Çəkiliş prosesində rejissor atama “qızını gətir onu da çəkək” desə də, ancaq atam razılaşmayıb və “qızımı sənətə cəlb etməyin” deyib. Atam məndə olan həvəsi gördüyü üçün belə etdi, çünki bu sənətdə məni görmək istəmirdi, deyirdi “çox çətin sənətdi və sənin bu çətinliklərlə üz-üzə qalmanı istəmirəm”. 10-cü sinfi bitirəndə atama yalvarırdım ki, məslək olaraq incəsənəti seçməyimə izn versin. Ancaq sonda qərar verdim ki, filoloq olum. İndi şükür edirəm ki, yaxşı ki, zamanında atamın sözünü dinlədim-filologiyanı seçdim. Bilirsinizmi atam haqqında nə qədər çox danışsam, bir o qədər azdır, çünki onunla bağlı o qədər xatirələrim, gözəl günlərim var ki...        

Dekabr 12, 2017 2:23

“Adsız qadın”ın həyat hekayəsi

Bir neçə il öncə az qala bütün mətbuat qardaş Türkiyədə Qarabağ mövzusunda hazırlanan tamaşadan bəhs edirdi.Nəhayət tamaşa hazırlandı, təhvil verildi və tamaşaçıların baxışına təqdim olundu. Əslində ilk təqdimatdan çox şey asılı olsa da, bir məqamı unutmamalıyıq ki, səhnəyə qoyulan hər tamaşa nümayiş etdirildikcə inkişaf edir ki, nəticədə də tamaşada baş verən hadisələr getdikcə daha da inandırıcı olur, öz canlılığını qoruyub saxlayır. Haqqında bəhs edəcəyimiz “Adsız qadın” tamaşası da məhz həyəcanla gözlənilən tamaşalardan biri oldu. Tamaşa eyni zamanda Türkiyədə yenicə fəaliyyətə başlayan  İstanbul Azərbaycan Teatrının ilk layihəsidir və  2016-ci ilin dekabr ayından başlayaraq geniş tamaşaçı kütləsinə təqdim olunur. Əslində qardaş ölkənin tamaşaçıları mövzuya böyük maraq göstəriblər desək, yəqin ki, yanılmarıq. Ən azından ona görə ki, Türkiyə də Azərbaycan qədər Qarabağ torpaqlarının işğaldan azad olunmasını tələb edir və bu istiqamətdə mübarizə aparır. Mətləbdən uzaqlaşmadan bildirək ki, Qarabağ mövzusu üzərində qurulan tamaşada Xocalı faciəsi bir ailənin timsalında təsvir olunub. Faciənin baş verdiyi zaman ailə üzvlərini itirən, erməni girovluğunda işgəncələrə məruz qalan və bütün bu insanlıq faciəsinin şahidi olan QADIN-ANA  keçirdiyi ağır ruhi sarsıntı nəticəsində ağlını itirir. Uzun illər sonra qadın, sanki olanları xatırlayır və gördüklərini danışmağa başlayır. Əslində tamaşada bütün hadisələr məhz Ananın danışı ilə inkişaf etməyə başlayır...Bütün qadınlar-analar bəlkə də bir-birinə ona görə bənzəyir ki, onların hər biri müharibəyə, terrora, göz yaşına –YOX- deyir. Çünki qadın atanı, həyat yoldaşını, oğlunu itirməklə elə qadınlığını, analığını da itirir.Yeri gəlmişkən, “Adsız qadın”ı qələmə alan, Qarabağ mövzusunda yazdığı əsərlərlə tanınan yazıçı - dramaturq Aygün Həsənoğludur.  Əsərlərində Azərbaycan tarixinə və Qarabağ müharibəsinə müxtəlif prizmalardan, müxtəlif mövzular və obrazlar silsiləsi ilə yanaşan müəllif bu əsərdə Qarabağ müharibəsini və Xocalı soyqırımına bəşəri faciə və insan faciəsi nöqteyi-nəzərindən yanaşmışdır. Bütün obrazlar və səhnələr tamaşaçəya təsir edir, onu həyəcanda saxlayır. Hətta tamaşaçı hadisənin sonluğunu bilsə də finala qədər intizarda qalır.Xatırladaq ki, tamaşanın quruluşçu rejissoru Elçin İmanov, baş rolun ifaşıçısı Kəmalə Nəbibəylidir. Böyük maraqla qarşılanan “Adsız qadın” tamaşası hazırda rus dilində də hazırlanır. Bütün bunlar bir daha göstərir ki, “ADSIZ QADIN”  tamaşası həm Xocalı soyqırımının və Azərbaycan-Dağlıq Qarabağ tanıdılmasında, həm də İstanbul Azərbaycam Teatrının daha yüksək arenaya çıxmasında və mədəniyyət və tariximizin təbliğində böyük rol oynayacaqdır.        

Avqust 22, 2017 3:55

“Mozalan” satirik kinojurnalının yaranma tarixindən

1971-ci ildə “Azərbaycanfilm” kinostudiyasının nəzdində “Mozalan” satirik kinojurnalı təsis edilib. Bu, SSRİ dövrünün ən qaynar bir zamanına təsadüf edir ki, həmin məqamlarda hər hansı bir sahələrdə olan problemli məqamları qabartmaq o qədər də asan məsələ deyildi. Yəni,  kinojurnalın əsas məqsədi ölkədə mövcud olan problemli məqamları satira dili ilə xalqa çatdırmaqdan ibarət olub. Sənədli süjetlərdə müxtəlif istehsalat obyektlərindəki əyri-əskikləri lentə alaraq xalqı xəbərdar etmək mozalançıların əsas iş üsullarından idi.  Kinojurnalın ilk filmi “Hörmətli alim yoldaşlar” adlı qısametrajlı bədii süjet olub. Filmdə məruzəçi “Mozalan” sözünün yumorustik mənalarını izah etməklə kinojurnalı sanki açır və kinojurnalın gələcəkdə hansı mövqe tutacağını göstərir.Onu da qeyd edək ki, kinojurnalda indiyə qədər 180-dən çox nömrə istehsal olunub və hər nömrədə 3-4 süjet var. Bunlar bədii, sənədli və hətta cizgi süjetləridir. “Mozalan”satirik kinojurnalının ilk yaradıcı heyətinə Oqtay Mirqasımov, Seyfulla Bədəlov, Rasim Ocaqov, Rafiq Tağızadə, Arif Babayev, İsi Məlikzadə və b. daxil idilər. Kinojurnalın ilk nömrəsində üc sujet olub- Qeyd etdiyim kimi “Hörmətli alim yoldaşlar” sujetində yeni yaranan “Mozalan” satirik kinojurnalının mənşəyi və məramı bəyan olunurdu. “Yüz vəd bir  borcu ödəməz” adlı 2-ci sujetdə isə Salyan rayon Nəvahi kəndinin məktəb binasındakı tikinti işlərinin ləngiməsindən danışılırdı.3-cü süjetdə – “Çay daşının göz yaşı”nda isə yeni tikintilər zamanı şəhərimizin qədim memarlıq və incəsənət abidələrinin ümumi ansamblının  nəzərə  alınmaması tənqid olunub. Eyvaz Borçalı jurnala redaktor təyin edildikdən sonra işin ümumi gedişatında böyük dəyışikliklər edilib. Belə ki, Oqtay Mirqasımov sonra isə Ziyafət Abbasov bəddi rəhbər kimi, Mirzə İbrahimov, Abbas Abdulla, Fərman Kərimli, Anar, Vaqif Mustafayev, Ceyhun Mirzəyev isə müəlliflər kimi  işə cəlb olunurlar. “Mozalan”a şöhrət gətirən sujetlərdə nəhəng aktyorların – İsmayıl Osmanlı, Ağasadıq Gəraybəyli, Səməndər Rzayev, Hacıməmməd Qafqazlınin iştirakı idi, eyni zamanda Anar, Elçin, Məmməd Araz, Sabir Rüstəmxanlı, Ramiz Rövşən, Fikrət Qoca – böyük bir ordu kinojurnal üçün cəlb olunub. Və beləliklə də Azərbaycanın ən böyük satirik jurnalında böyük bir yaradıcı ordu yaranır. Bu da o deməkdir ki, artıq “Mozalan”ın ildə 4 nömrəsi hazırlanmağa başlayır.Yeri gəlmişkən, “Mozalan” satirik kinojurnalının ilk baş redaktoru Eyvaz Borçalı(1971-1984) olub.  Onun redaktorluğu dövründə jurnal bir yaradıcı idarə, lobarotoriya idi. Burda yeni jurnalist, operator, montajçı yetişir, bir sözlə kadr hazırlığı olub. Hətta qaynar iş prosesində yaradıcı heyət “Mozalan”ı “Molla Nəsrəddin”in ekran variantı səviyyəsinə qaldırmağa çalışıblar.... ...1969-cu ildə ulu öndər Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişi ölkə üçün bir dirçəliş dövrü hesab olunur. Çünki məhz onun uzaqgörən siyasəti nəticəsində Azərbaycan həmin illərdən ölkə olaraq öz sözünü deməyə başlayıb. Bu baxımdan “Mozalan” satirik kinojurnalının təsis edilməsi və lentə alınan hər nömrədə dövrün çatışmazlıqlarını tənqid etmək cəsarətli addım olduğu qədər də, kinojurnalın çıxmağının da əsas təşəbbüskarı Heydər Əliyev olub.Bir araya gələn yaradıcı ordunun gecə-gündüz çəkilişlərə qatılması nəticəsində getdikcə süjetlər daha da genişlənib ki, bu da maddi baxımdan olduğu kimi, həm də ittifaq miqyasında yaradıcı heyətə böyük uğur qazandırıb. Ulu öndər yeni formalaşan yaradıcı heyətin işini diqqətdə saxlamış və öz çıxışlarında onların işini tərif edib ki, bu da yaradıcı heyət üçün böyük göstərici rolunu oynayıb.Yeri gəlmişkən, “Mozalan”ı bir çox aktyorların yaradıcıllığında eksperiment hesab etmək olar, eyni zamanda kinojurnal arxiv rolunu oynayıb. Aktyorların əksəriyyəti ilk addımını məhz “Mozalan” da atıb. Bundan başqa böyük sənətkarların əksəriyyəti məhz özünü “Mozalan”da kəşf ediblər.Az müddət içində çox söz deyən jurnal mövzu seçimi baxımından xalq arasında sevilir. Hətta tənqid hədəfi olaraq göstərilən idarə və təşkilatlar jurnalın tənqidi çıxışlarını öz  iclaslarında  müzakirə  edir, əməli tədbirlər görürdülər. Deməli nöqsan tənqid olunurdu ki, nəticədə də tənqiddən nəticə çıxarılaraq mövcud nöqsanların aradan qaldırılması üçün səy göstərilirdi.1974-cü ildə jurnal “Dəyirman bildiyini eləyir” və “Keyfiyyət nişanı” sənədli sujetləriniu hazırlayır. Süjetdə  Bakı ət kombinatının və Bakı Karamel fabrikinin məhsulları kəskin təndid olunurdu. Məhz bu süjetlərdən sonra Karamel fabrikinin üç növ məhsulu keyfiyyət nişanından məhrum edilir. 1978-ci ildə – jurnalın tənqidi çıxışından sonra Qobustanda daş karxanası bağlanır. Elə həmin il çəkilən daha bir tənqidi sujet isə Bakı Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sifarişi əsasında 7 il əvvəl tikilməyə başlayan doqquzmərtəbəli binanın  hələ də yarımçıq qalması və artıq zibilxanaya dönməsi haqqında olur. “Medalın o biri üzü”, “Şişirdilmiş beşlər” adlı kəskin sənədli sujetlərdə ümumtəhsil məktəbləri məzunlarının attestat qiymətlərinin şişirdilməsindən, layiq olmayanlara qızıl medal verilməsindən bəhs edilirdi.Jurnalən 50-ci nömrəsində “Düzələr”, “İpək də parçadır” və “Mozalan”ın qonağı” adlı üç sujet çəkilir. Sonuncu sujetdə bəzi idarələrdə kadrların düzgün yerləşdirilməməsi tənqid edilir. Nəhayət, Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsi jurnalın işini yüksək qiymətləndirir. 1979-cu ildə  qərar verir ki, “Mozalan” satirik kinojurnalınin redaksiyası C.Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm kinostudiyasının tərkibindən ayrılıb, Azərbaycan SSR Dövlət Kinematoqrafiya Komitəsinin orqanına – “Mozalan” respublika satirik kinojurnalının təsərrüfat hesablı müstəqil baş redaksiyasına çevrilsin. Respublika Teleradio Verilişləri Komitəsinə təklif edilir ki, “Mozalan” televiziya ilə müntəzəm olaraq göstərilsin. Eyni zamanda respublika qəzetlərinin redaksiyalarına tapşırılır ki, vaxtaşırı jurnalın aktual məsələlərə dair ayrı-ayrı sujetlərinin və tematik çıxışlarının xülasəsini dərc etsinlər.1981-ci ildə isə “Mozalan” satirik  kinojurnalı zəhmətkeşlərin kommunist tərbiyəsi sahəsində səmərəli işinə və birinci nömrəsinin ekrana buraxılmasınin 10-cu ildönümü ilə əlaqədar Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin  Fəxri  Fərmanı ilə təltif edilir. Əslində “Mozalan”ın xalq tərəfindən sevilməsinin əsas səbəblərinddən biri də onun maarıfləndirici və ibrətamiz xarakter daşıması idi. Kinojurnalın 96-cı sayı sərxoşluq və tufeyliliyin insanı cinayətkarlıq girdabına sürükləməsinə həsr olunur. “Cinayətin astanası”,  “Cazibə qüvvəsi” adlı sənədli süjetlər içki və siqaret düşkününün acınacaqlı aqibətindən bəhs edir. “Nəvəmin nəvəsinin nəvəsi”  bədii sujeti isə gənc nəsil üçün ibrət dərsi idi. “Bədii sujetlərdən ibarət bir hissəli satirik komediya” ilə “Mozalan”ın 100-cü nömrəsi 1985-ci ildə ekranlara çıxır.Bir sözlə, “Mozalan” cəmiyyətimizdə tüfeyliliyə şərait yaradanları, əxlaq prinsiplərini pozanları tənqid atəşinə tutmağa davam edirdi. Ölkədəki məlum hadisələr zamanı hər sahədə olan durğunluq “Mozalan”a da öz təsirini göstərsə də bu müvəqqəti xarakter daşıyıb.Eyvaz Borçalıdan sonra jurnala rəhbərlik edən Ziyafət Abbasovun redaktorluğu dövründə 34 bədii və sənədli süjet çəkilib.2000-2010-cu illərdə jurnalı yenidən canlandırmaq cəhdləri onunla nəticələnir ki, 2007-ci ildə Orxan Fikrətoğlunun redaktorluğu ilə “Mozalan” uzun fasilədən sonra bir nömrə ilə yenidən ekranlarda görünür. Nömrədə 3 sujet var idi -“Məna” və “Vətənpərvər” adlı  iki qısametrajlı bədii sujetlər. Üçüncü sujet isə “Əjdaha” cizgi filmi idi. Eyni zamanda jurnalın televiziya versiyası hazırlanır və bugünə qədər çəkilən bütün nömrələr bura daxil edilir.Artıq illər keçib…Bu illər ərzində öz populyarlığını qiruyub saxlayan kinojurnalın hazırkı dövrdəki fəaliyyəti necə olacaq sualı bütün mozalansevərləri düşündürür. Çünki hazırda cəmiyyətimizin tənqidi fikrə daha böyük ehtiyacı var. Ancaq tənqid üçün yumoristik yaradıcılıq, daha böyük ustalıq, sənətkarlıq tələb olunur...    

Noyabr 18, 2016 1:19