Ağ-saray YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısında

Özbəkistanın Şəhrisabz şəhərində Əmir Teymurun bu günədək qorunub saxlanan yeganə möhtəşəm iqamətgahı Ağ-saray  YUNESKO-nun Ümumdünya İrsi siyahısına daxildir. Senet.az XIV- XV əsrlərdə tikilən bu memarlıq nümunəsi haqqında məlumat verir. Tarixdən məlumdur ki, Teymurun ilk sarayları- Kuksaray və Buston saray imperiyanın paytaxtı Səmərqənddə inşa edilib. Teymur çox nadir hallarda bu saraylarda qalardı, şəhər ətrafında inşa edilən saraylara üstünlük verərdi. O, doğma şəhəri Keşdə (indiki Şəhrisabz) daha böyük saray tikdirməyi arzu edirdi. İqamətgahın tikintisinə 1380-ci ildən başlanılıb və tikinti işləri 24 il davam edib. Saray memar Məhəmməd Yusif Təbrizi tərəfindən inşa edilib. Bunu, tikilinin mərkəzi hissəsində qalan imza da sübut edir. İqamətgahın bir neçə müxtəlif təyinatlı həyət sahəsində yaşayış evləri və ictimai təyinatlı otaqlar var idi. Otaqlar qızılı rənglə rənglənmiş, fasadları rəngli kirəmitlə örtülmüşdü, həyətlərə isə ağ plitələr döşənmişdi. Sarayın əsas möcüzələrindən biri də damında xüsusi fəvvarəli hovuzun olması idi. Hovuza su dağ keçidi Taxtakaraçadan qurğuşun novlar vasitəsilə gəlirdi. Ağ-sarayın çökən əsas giriş portalı Mərkəzi Asiyada dövrünün ən hündür tikilisi hesab olunurdu. Sarayın hündürlüyü 56 metr, qüllələrin hündürlüyü isə 72 metr təşkil edirdi. Tikilinin rəngarəng stili, tünd və parlaq mavi çalarlı mozaikaları, rəngləri abidəyə xüsusi görünüş verir. Burada Qurandan kalliqrafik yazılar olan dəbdəbəli yarpavari ornamentlər də diqqət çəkir. 1570-ci ildə Buxara əmiri II Abdulla xan əvvəlki hökmdarın sarayını dağıtmaq istəyib. Lakin xoşbəxtlikdən möhtəşəm tikilinin bir hissəsi dövrümüzədək gəlib çatıb.xəbər100

Fevral 13, 2016 2:08

DÜNYA ƏHƏMİYYƏTLİ ABİDƏLƏR DAĞIDILIB

“Ermənistanın işğal etdiyi ərazilərdə 13 dünya əhəmiyyətli, 292 milli əhəmiyyətli, 330 yerli əhəmiyyətli abidə dağıdılıb və ya istifadəyə yararsız hala salınıb. 804 qəbiristanlıq və 10 məscid talan və təhqir edilib, 40 min eksponatın saxlandığı 22 muzey və dörd rəsm qalereyası vəhşicəsinə yerlə-yeksan olunub. Dağıdılmış və yandırılmış 927 kitabxanada 4,6 milyon nüsxə kitab və qiymətli əlyazmalar məhv edilib”. Bu barədə Müəllif Hüquqları Agentliyinin (MHA) illik hesabatında qeyd olunub. Hesabatda bildirilib ki, ötən il Ermənistan kütləvi informasiya vasitələrində Azərbaycana məxsus Qarabağ atları ilə bağlı uydurmalar və təndirin ermənilər tərəfindən özününküləşdirilməsi, Azərbaycanın qədim milli rəqslərindən olan “Köçəri”nin erməni milli dəyəri kimi UNESCO-nun Dünya Mədəni İrs siyahısına daxil edilməsi üçün məsələ qaldırılması ilə əlaqədar Agentliyin tarixi faktlara, elmi və etimoloji əsaslara və mənbələrə istinadla hazırladığı arayış və şərhlərdə erməni iddialarının əsassızlığı göstərilib. Hesabatda o da qeyd olunub ki, Agentlikdə erməni saxtakarlıqlarını ifşa edən “Erməni yadelli nağılları” kitabı və “Gəldim, gördüm..., mənimsədim” kitabçası Azərbaycan, rus, ingilis və fransız dillərində təkrar nəşr edilib, “Erməni tarixi uydurmalarının tarixinə giriş”, “Öz-özünü təkzib edən “erməniçilik müəlliflik hüququ” və “Əqli mülkiyyət: folklorun və ənənəvi biliklərin qorunması və erməni plagiatçılığı” kitabçaları çap olunub.    

Fevral 4, 2016 5:37

65 İLLİK FASİLƏDƏN SONRA…

Türkiyə mətbuatının verdiyi xəbərə görə, Ankara Qatarda özünün hərbi hava qüvvələri və hərbi donanması üçün çoxfunksiyalı hərbi bazanın tikintisinə hazırlaşır. Beləliklə, Fars körfəzi sahilində yerləşmiş bu kiçik ərəb ölkəsində Amerika Birləşmiş Ştatları ilə yanaşı, Türkiyənin də öz hərbi bazası olacaq. Bu barədə İranın Yaxın Şərq Strateji Araşdırmalar İnstitutunun analitik materialında bildirilir. Hazırda Böyük Britaniyanın və ABŞ-ın Bəhreyndə, Fransanın isə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində anoloji obyektləri var. Bu forpost gələcəkdə Türkiyə silahlı qüvvələrinin Qırmızı dənizdə, Şimali Afrikada və həmçinin Fars körfəzinin özündə mümkün hərbi əməliyyatlar həyata keçirməsinə imkan yaradacaq. Beləliklə, 1950-ci ildən sonra ilk dəfə olaraq, Türkiyə Hərbi Dəniz Donanması okean sularına çıxış əldə edəcək. Əlbəttə ki, Türkiyənin Fars körfəzinin təhlükəsizlik problemlərinin həll edilməsinə qoşulması, yalnız ABŞ və NATO ilə razılaşma nəticəsində mümkün olub. ABŞ və NATO özünün Fars körfəzindəki “Ərəb Dövlətləri Əməkdaşlıq Təşkilatı” ilə münasibətlərini, kollektiv təhlükəsizlik müqaviləsi səviyyəsinə kimi qaldırmağa hazır deyil. Ancaq buna baxmayaraq, həm ABŞ, həm də onun müttəfiqləri həmin təşkilata daxil olan ayrı-ayrı ərəb dövlətləri ilə ikitərəfli müqavilələr bağlayırlar. Əgər tarixə diqqət yetirsək, onda qatarlıların osmanlılara minnətdar olmaları barəsində nəticə çıxara bilərik. Çünki hələ 19-cu əsrdə məhz Osmanlı hakimiyyəti Qatara Səudiyyə Ərəbistanından ayrıca, özəl mənsubiyyət verilməsinə yardım göstərib. Digər tərəfdən isə Qatar və Türkiyə “Müsəlman qardaşları” kimi birliklər məsələsində və terror qruplaşmalarına yanaşma tərzində eyni cür düşünürlər. Başqa yandan Qatar həmişə Səudiyyə Ərəbistanının Fars körfəzinin digər ərəb ölkələrinə qarşı özünəməxsus “böyük qardaş” rolu oynamasından narazı olub. Elə bu səbəbdən də, Doha yorulmadan təhlükəsizlik sisteminin tənzimlənməsində aktiv rol almaq fikrindədir. Qatar ilə Türkiyə arasında hərbi baza tikilməsi barəsində müqavilənin bağlanmasının əsas səbəblərindən biri, təhlükəsizliyin qorunması metodunun diversifikasiya edilməsidir. Bu cür müqavilələr müştərək müdafiə prinsiplərinə əsaslanır və əgər dövlətlərdən biri hücuma məruz qalarsa, onda digər müttəfiq dövlət, təcavüzkar qarşısında onun müdafiəsinə qalxır. Türkiyə artıq bu cür müqavilələri Azərbaycan və Şimali Kipr respublikası ilə imzalayıb. Bu müqavilə regionun müvafiq təhlükəsizliyi üçün Amerikanın öz müttəfiqlərinin rolunu aktivləşdirməyə cəhd göstərdiyini nümayiş etdirir. Asiya tərəfə yönəlmək strategiyası, Vaşinqtonun öz güclərini Fars körfəzindən çəkmək niyyətində olması anlamına gəlmir. İş ondadır ki, ABŞ dünyanın bu hissəsindəki təhlükəsizliyin təmin olunması xərclərini öz müttəfiqləri ilə bölmək istəyir. Birləşmiş Ştatların regiondakı müasir strategiyası soyuq müharibə dövrünün Nikson-Kissincer doktrinasını xatırladır. O zaman Vyetnam müharibəsinin yenicə qurtarması səbəbindən, Amerikanın öz qoşunlarını hər hansı digər regiona göndərmək üçün kifayət qədər vəsaiti yox idi. Buna əsasən də həmin illərdə ABŞ-ın şah İranı və Səudiyyə Ərəbistanı da daxil olmaqla, regional tərəfdaşları təhlükəsizlik məsələləri ilə əlaqədar olaraq, həmin regionda amerikanların maraqlarının təminatçılarıydılar. Bizim dövrümüzdə, hətta ABŞ-ın qeyri-regional müttəfiqləri də, amerikanların maraqlarının və müvafiq olaraq, Fars körfəzindəki təhlükəsizliyin təmin edilməsi ilə məşğuldurlar. Həm də mütləq qeyd etmək lazımdır ki, bəlkə də Tehran bunu ərəb ölkələri koalisiyasına müdafiə kimi dəyərləndirər və ona görə də, Türkiyənin bu addımı İran təfəfindən düşməncəsinə qarşılana da bilər. Ancaq digər tərəfdən isə bəzi analitiklər hesab edirlər ki, bunu düşmən fəaliyyət kimi yozmaq yox, İran ilə Qərb və Fars körfəzinin ərəb dövlətləri arasındakı münasibət kontekstindən dəyərləndirmək olar. Müəyyən qədər bəllidir ki, indiki zamanda Fars körfəzindəki təhlükəsizlik rejimi, bu regiondakı bütün ölkələrin möhkəm şəkildə müdafiə olunduğuna təminat vermir. Türkiyənin Qatarda hərbi baza yaratması kimi fəaliyyətlər isə Fars körfəzində universal sabitlik sistemi yarada bilməz. Bütün bunlarla yanaşı, Türkiyənin həyata keçirmək istədiyi tədbir, bəzi şərtlərdən asılı olaraq, İranın maraqlarına zidd addım kimi yozulmamalıdır.  

Fevral 4, 2016 2:02

Qurtuluş millətçilikdədir

Iraqın Türkmən Cəbhəsinin lideri Ərşad Salihi Türkməneli dövlətinin yaradılmasından danışıb. Salihi bildirib ki, Şimali Iraqda müstəqil Kürdüstan dövlətinin qurulacağı təqdirdə Bağdadla birgə qalmağa üstünlük verəcəklər. Bu da baş tutmasa, Türkməneli Cümhuriyyətinin yaradıldığını elan edəcəklər. Azadliq.info xəbər verir ki, Salihi Suriya türkmənlərinə də səslənərək qurtuluşun millətçilikdə olduğunu bildirib: “Iraq və Suriya türkmənləri birgə addım atmalıdır. Suriya türkmənləri Cenevrə danışıqlarından kənarda saxlanıldı. Amma türkmənlər narahat olmasın. Danışıqlara qatılan tərəflərin o toplantıda anlaşa biləcəklərinə inanmıram. Suriya türkmənləri bölgəni müdafiə edib birliyi qoruya bilsələr, Əsəd iqtidardan gedəndən sonra qazancları böyük olacaq. Cenevrəyə dəvət edilməyən türkmənlər BMT-nin Suriya üzrə xüsusi təmsilçisi Staffan de Misturaya məktub göndərməlidi. Məktubda türkmənlərin danışıqlardan kənarda saxlanılmasının doğru addım olmadığı bildirilməli və bu vəziyyətin təcili düzəldilməsi tələb olunmalıdır”. Salihi deyir ki, Suriyada vəziyyət hansı istiqamətə dəyişirsə-dəyişsin orada yaşayan türkmənlər milli mücadilədən əsla vaz keçməməlidilər: “Qurtuluş millətçilikdədir. Qloballaşma dövründə türkmənlər bir olmalıdır. Suriya və Iraqda yaşayan türkmənlər əlaqəli şəkildə hərəkət etməlidilər. Bir-birimizə sahib çıxmalıyıq. Türkmənlərin birliyini təşviq edən kofrans və seminarlar təşkil etməliyik. Bu təşəbbüslərə Türkiyə Cümhuriyyətindən də dəstək gəlməlidir. Türkmənlərin birliyi bölgədəki bir çox qüvvələrin oyunlarını pozacaq. KDP və KYB terrorun qarşısını almaq bəhanəsiylə Suriya sərhədindən Iran sərhədinə qədər uzanan və faktiki olaraq Iraqı bölən xəndəklər qazır. Türkmənlərin birləşməsi bu oyunun da qarşısını alacaq. Kürdüstan Iraqdan ayrılmaq istəsə, biz Bağdadla birgə qalmağı seçəcəyik. Kərkük xüsusi statuslu bölgə olacaq. Türkmənlərin rahat həyat tərzi üçün Türk dünyasının yardımına ehtiyacımız var. Bizimlə birgə olmalarını istəyirik. Türk milləti əzəldən var olub və Inşallah bu, əbədiyyətə qədər belə olacaq. 17 dövlət quran bizlər 18-ci dövləti də qura bilərik. Tarixdən güc alıb gələcəyə doğru gedərik”.  

Fevral 4, 2016 1:52

Önəmli tarixlər

''Vaksin'' sözünün yaranması   XIV-XVIII əsrlərdə  taun,çiçək və vəba epidemiyaları insanların kütləvi tələfatına səbəb olurdu.Təkcə XIV əsrde taun epidemiyasından 25 milyon adam ölmüşdür.Bokkaçonun Dekameron adlı əsərində taun epidemiyasının törədiyi fəlakət ətrafında təsvir olunur.Bəzi dövlətlərdətaun,çiçək, və vəba xəstəliyinin adı vahiməli olduğu üçün adlarını çəkənlər də cərimə edilirdi. XVII əsrdə yaşamış ingilis alimi E.Cenner bir qadından insanın çiçek xəstəliyi ilə yoluxduğunu eşitmişdir.Sonra alim öyrəndi ki,qadının Vokna adlı inəyi çiçək xəstəliyinə yoluxmuş,qadın isəhəmin inəyin xəstəliyini keçirmişdi.Cenner şahidlərinin iştirakı ilə 18 yaşlı oğlanı əvvəlcə inək çiçəyi,15 gündən sonra isə əsl insan çiçəyi ilə yoluxdurur.Uşaq insan çiçəyi ilə xəstələnmir.Bu böyük qələbə idi.Dünyanın bütün ölkələrində Cennerə çoxlu məktublar gəlir və Cennerdən kömək istəyirdilər.Beləliklə yolxucu xəstəliklərə qarşı peyvəndlərin vaksinlərin hazırlanmasının başlanğıcı qoyulmuş və VAKSİN sözü də həmin inəyin adından götürülmüşdür.   Dünyada ən böyük atlas   Dünyada ən böyük atlas Berlin dövlət kitabxanasında saxlanılır.Atlasın hündürlüyü 1m 70sm eni 2m 20sm,yaşı 200 ile yaxındır.Bu kitabxanada 8min atlas saxlanılır.Bundan başqa 7min nüsxə müxtəlif kartoqrafik ədəbiyyatlar saxlanılır.Bu kolleksiyanı 1661-ci ildən yığmağa başlamışlar.   Kitab   Ən  böyük  kitab  17-ci  əsrdə  nəşr  olunmuş  və Berlin  dövlət  kitabxanasında  saxlanılan,  coğrafiya  atlası  sayılır. Bu  böyük  cildin  hündürlüyü  2  m  eni  1 m.dir. Dünyada  ən  bahalı  kitab  isə,  Amerika  muzeylərinin  birindən  200 min  dollara  alınan  TÖVRATDIR   1 May 1May  bayramı ilk dəfə 1890- ci ildə İngiltərədə, Almaniyada , Fransada və başqa  ölkələrdə Rusiyada 1891-ci ildə Peterburqda , Bakıda isə 1902-ci ildə keçirilmişdir.  

Yanvar 28, 2016 9:34