Təhsil-tərbiyə prosesində şəxsiyyətin inkişafı

Rus psixoloqu A.R.Kavalyov şəxsiyyətin strukturunda dörd əsas tərkib hissəsi ayırır.Birinci komponent şəxsiyyəti nəyə yönəldiyini xarakterizə edir. Buraya müxtəlif xassələr, qarşılıqlı tərifdə olan tələbatlar və maraqlar, praktik və ideya ustanovkaları sistemi daxildir. İkinci komponentə fəaliyyətin müvəffəqiyyəti icrasını təmin edən qabiliyyətlər sistemi daxildir.Üçüncü komponent –xarakter və ya insanın sosail mühitdə davranış tərzini ifadə edir.Xarakter sistemində əxlaqi və iradi keyfiyyətlərə ayırırlar.Dördüncü komponent idarəetmə sistemi adlanır, adətən onu “Mən” anlayışı ilə işarə edirlər. Bu tərkib hissə şəxsiyyətin özünütənzimini həyata keçirir.Qeyd edək ki, insan şəxsiyyətinin inkişafına təsir göstərən amillər təbii və sosial mühit anlayışına daxildir. Sosial mühit dedikdə, insanın həyat fəaliyyətini, inkişafını əhatə edən xarici şərait nəzərdə tutulur. Təbii mühit isə, havanın tərkibi və təzyiqi şəxsiyyətin inkişafına, onun mənəvi cəhətdən yetkinləşməsinə əhəmiyyətli təsir göstərən amildir. İnsanın inkişafına mühitin, yoxsa irsiyyətin daha çox təsir göstərməsi ilə bağlı tədqiqatçılar arasında vahid fikir yoxdur. Biogenetiklər irsiyyətə, sosiogenetiklər isə mühitə üstünlük verirlər.Psixologiya elmləri doktoru Ramiz Əliyev qeyd edir ki,  şəxsiyyət insan varlığının müəyyən moduludur, yəni onun bir sıra keyfiyyət və vəziyyətinin təzahürü formasıdır: “İnsan ən ümumi anlayışdır. O, bioloji növün (homo sapiens) klassifikasiyası olmaqla, daha çox biososial kateqoriyadır. Bioloji baxımdan “növ” – adam, psixoloji baxımdan isə “fərdiyyət” mənasında işlənilir. Fərd bioloji varlığın insan növüdür. Şəxsiyyət isə insanı digər bioloji canlılardan fərqləndirən sosial varlıqdır. Fəaliyyətin sosializasiyası prosesində insan şəxsiyyətə çevrilir. Yəni, şəxsiyyətin keyfiyyətləri sosial mühitdən, sosial-iqtisadi vəziyyətdən, mədəni səviyyədən və s. çoxsaylı sosial amillərdən asılıdır. J.Piaje öz çıxışlarından birində bildirirdi ki, cəmiyyətdə hər dəqiqə minlərlə vəhşi doğulur və sivilizasiya onlardan sosial varlıq formalaşdırır. Məhz bu deyilənlərdən də məlum olur ki, insan həm bioloji, həm də sosial varlıqdır. Yəni,  biososial varlıqdır. Fərdiyyət isə insanın özünəməxsus, bənzərsiz, təkrarsız, fizioloji, somatik, psixoloji, sosial keyfiyyət və xüsusiyyətləri özündə birləşdirən canlı varlıqdır”.C.Freydman və R.Freyqer yazırlar: “Hər bir məşhur nəzəriyyəçi insan təbiətinin müəyyən bir cəhətini aydınlaşdırmışdır. Hesab edirik ki, hər bir nəzəriyyəçi özlüyündə haqlıdır və öz sahəsi üzrə diqqəti cəlb edir. Onların əksəriyyətinin səhvi ondan ibarətdir ki, yalnız özlərinin baxış və yanaşmalarının ümumi, hərtərəfli, doğru olduğunu zənn edirlər. Şəxsiyyət nəzəriyyəsi yaradıcıları arasındakı fikir ayrılığı tarixi şəraitdən də yaranıb. İdrak fenomeninə əsaslanan nəzəriyyəçilər də digərlərinə əhəmiyyət verməyiblər. Fikrimizcə, hər bir nəzəriyyəçi bütövün, tamın bir hissəsi haqqında dərin təsəvvürə malikdir və onun dediklərinin tamın bir hissəsi olmasına inanmaq istəmir. Eləcə də digərləri inandırmaq istəyirlər ki, onların dedikləri ya tamdır və ya tamın əsas hissəsidir”.Ümumiyyətlə insan şəxsiyyət kimi doğulmasa da onun şəxsiyyətinin formalaşması son mərhələdə ictimai həyat şəraitindən, ictimai münasibətlər sistemindən və istehsal münasibətlərdən asılı olur. Əslində elə insan ictimai münasibətlərin məcmusudur. İctimai mühit dedikdə,  insanın həyat fəaliyyətini, inkişafını əhatə edən xarici şərait nəzərdə tutulur. İctimai mühit daim dəyişir və yeniləşir. İnsan inqilabi fəaliyyəti vasitəsilə mövcud ictimai mühiti dəyişərək öz arzusuna müvafiq qura bilir, eyni zamanda  bu prosesdə fəal fəaliyyət göstərməklə öz təbiətini dəyişdirir. Yəni, tərbiyə nəticəsində uşaqda müəyyən xarakter yaranır və formalaşır ki, bu da uşağın təlim və tərbiyə vasitəsilə ictimai həyata hazırlanmasında, onun geniş dünyagörüşünə sahib olmasında böyük rol oynayırEkspertlər qeyd edirlər ki, insan şəxsiyyətinin inkişafına təsir göstərən amillər təbii və sosial mühit anlayışına daxildir. Sosial mühit dedikdə, insanın həyat fəaliyyətini, inkişafını əhatə edən xarici şərait nəzərdə tutulur. Təbii mühit isə, havanın tərkibi və təzyiqi şəxsiyyətin inkişafına, onun mənəvi cəhətdən yetkinləşməsinə əhəmiyyətli təsir göstərən amildir. Bundan başqa tərbiyə insanın inkişafına təsir göstərsə də, özü də müəyyən mənada inkişafdan asılıdır və insanın inkişaf səviyyəsinə əsaslanır.Y.A.Komenski "Böyük didaktika" adlı əsərində yazırdı: "Bizə təbiət əxlaqı verirsə də, biliyi və xeyirxahlığı vermir". Komenski şəxsiyyətin inkişafı üçün məktəb, təlim-tərbiyə işini təkmilləşdirməyi, təlimin insan tərbiyəsi üzərində ciddi çalışmasını zəruri bilirdi.Göründüyü kimi fikirlər müxtəlifdir və zaman keçdikcə cəmiyyət inkişaf edir. Cəmiyyət inkişaf etdikcə innsanlıq daha da kamilləşir ki, bu da şəxsiyyətin formalaşamasında böyük rol oynayır.      

Avqust 9, 2017 2:00

İnsan və təfəkkür

  Sizinlə “İnsan” haqqında danışmaq istəyirəm. Sevən, sevilən, düşünən, qəzəblənən bağışlayan, xəyalları olan, qısqanan, fədakar olan, öyrənən, öyrədən, danışan, qulaq asan canlı bir varlıqdan.Hər birimizin mütləq özünə aid bir hekayəsi var.Kimimiz yüksək istedadından və etdiyi işlərdən, bəzilərimiz öz gözəlliklərindən, bir başqamız dindarlığından, igidliyindən söhbət açır. Bəzilərimiz zəmanənin çətinliyindən, insanların nankorluğundan,  pulun azlığından şikayət edir.  Hətta özündən şikayət edənlər də az deyil. Bəs görəsən bu qədər müxtəlifliyə malik olan insan mürəkkəb bir varlıqdı? Onun bu mürəkkəbliyi varlığındakı gizliliyə, müəmmaya dəlalət edərmi? İnsan öz fərdiyyətini öyrənməyə, bilməyə ehtiyacı var. Gizli olanı bilmək, özünü tanımaq, mürəkkəbdən sadəyə doğru gedə bilmək üçün təcrübədən keçirilmiş elmə möhtacıq. Balıq suya, uşaq anaya, bədən cana, söz mənaya, cahil kamilə, sevən sevgiliyə, canlı nəfəsə möhtac olduğu kimi...Gəlin bir anlığa düşünək. Biz həqiqətən kimə, nəyə möhtacıq?İstək və xəyallarımıza, ehtiras və vərdişlərimizəmi, yoxsa bu fani dünyada hər an bizi ayaqda tutub hərəkətlərimizə yön verən, bizi canlandıran birinəmi? Düşüncələrimiz, fikirlərimiz başqa- başqa yerlərdə olsa da bizdən bir an belə ayrılmayan bir varlıq var. Kimdir o?Söhbətimizin axarı, bizi “təfəkkür”ə götürürsə demək ki, öz varlığımızın gizliliyini bilmək üçün bir metod qazandıq. Mürəkkəbdən sadəyə, çoxluqdan təkliyə, zahirdən batinə doğru yol aldıq. Yəni fərdiyyətimizin mahiyətini öyrənməyə başladıq. Həm də iki qütblü bir varlıq olduğumuzu təcrübə yoluyla bildik; Bədən və Ruh.Davam edək, könül dünyamızı bütün düşüncələrdən təmizləyərək. Köçəri bir qonaq olaraq yaşadığımız ölümlü-itimli dünyanı buraxıb, sahibi olduğumuz əbədi dünyaya dönərək. Bizim kim olduğumuzu yalansız-palansız bizə güzgü kimi əks etdirən vicdanımıza dönərək!Sanki, evimizə “Əziz bir dost” gəlir... Məhəbbət və sevgiylə can evimizin qapılarını bu əziz qonağın üzünə açırıq. Minnətsiz və göstərişsiz olaraq.  Səmimiyyət və ciddiyyət əlləri ilə könül süfrəsi hazırlayırıq. Təslimiyyət və təvazöbarmaqlarıyla eşq nemətindən nəsiblənib, zövq dodaqlarıyla dadırıq.Əgər bu saflığa gəldiksə və ürəkdə bir olan varlığa məhəbbət, şövq yarandısa, demək Rəbbimizə möhtac olduğumuzu duyuruq. “İnsan olmağın” mənasını bilirik. Dünya gözümüzlə görə bilmədiyimiz, “könül aləminə” şahid oluruq.İnsan iki qütblü varlıqdır. Həm mənəvi həm də maddi tərəfi var. İnsan ruhən tərəqqi etdiyi ölçülər nisbətində bu maddi dünyada xoşbəxt və azad ola bilər. Yalnız iç dünyası təmiz və dərin olan insan özünə və ətrafına əsl mənada xeyir verə bilər. Dünyagir, həris insan nə özünü nə də başqasını xoşbəxt edə bilər. Müasir dünyanın bizə ərmağan etdiyi texnologiya və kompyuterləşmə əsri insanı da hardasamexanikləşdirib. Bu sürətli inkşaf insan mənəviyyatını elə həmin sürətlə də tənəzzülə uğratmaqdadır.Bəşəriyyət yaradılışından günümüzə gədər dərin və rəngarəng bir həyat təcrübəsi keçib. Bəşər övladı bu təcrübədə istər maddi, istərsə də mənəvi yol qət edərək müxtəlif formalarda təfəkkür metodları qazanıb.Çox vaxt mənəvi təfəkkür,insanın ictimai və sosial-mədəni inkışafında yeniliklər və canlanma yaradmasına təkan verib və bu gün də verməkdədir.Hər xalqın özünə məxsus düşüncə tərzi var. Bu düşüncə mexanizmləri həyatımızın hər bir sahəsində özünü göstərərək,cəmiyyətdə, ailədə və müxtəlif mühitlərdə bizləri mütləq hansısa bir prinsip əsasında yaşamağa vadar edər. Burada bir çox amillər mövcuddur və ən öndə gələni dini-milli irsdir. Daha sonra müasir dünyada hakim olan bəzi sosial-siyasi reallıqlardır, bu da özü özlüyündə zahiri formalar kimi əslində bir başa mənəvi təfəkkürə təsir edər. Müasir həyatın gətirdiyi normalar və bunların həyatda tədbiqi insan düşüncəsində istər pozitiv, istərsə də neqativ anlayışlar toplusu əmələ gətirər. Bəzi hallarda bu anlayışlar dini- milli ənənələrlə qarşıdurma yaradır, bəzən mənəvi təfəkkürə olan biganəliklə nəticələnərək, müasir insanı öz fərdiyyətini tanımamağa, “mənəvi tənbəlliyə” və sadəcə yemək, içmək kimi dünyəvi arzularla kifayətlənməyə sövq edər.İnsanın musiqidə, ədəbiyyatda,  rəssamlıqda və incəsənətin digər sahələrində ideal gözəllik axtarışı məhz onun yaradıcı təbiətinə görədir. Yalnız, insanın axtardığı ideal gözəllik və kamillik əslində kənarda deyil, onunla bərabərdir.“Nəfsini bilən rəbbini tanıyar”, “Mən sizə şah damarınızdan daha yaxınam” və ya “Mən heç bir yerə sığmaram, ancaq sevdiyim bəndənin könlünə, qəlbinə sığaram” deyən Uca Yaradan bizə məsələnin bu tərəfini göstərmişdir. İndi bir sual ortaya çıxar; necə olur ki, insan gözəl rəsim əsəri çəkmək üçün və ya hər hansı bir musiqi alətində peşəkar ifaçı olmaq üçün illərini sərf edib bu peşələri dərindən öyrənməyə can atar, bu peşələri bilən ixtisasçılara müraciət edər, lakin özünü və bu istedadı ona bəxş edən rəbbini dərk etməyə səy göstərməz.. Deməli, o bir aldanma içindədir!Hər bir elmin və hər bir sənətin bir yolu olduğu kimi, insan olmanın da bir metodu olmalıdır. Ədəb- ərkan, gözəl əxlaq xüsusiyyətləri insanda ancaq mənəviyyatla mümkündür. Bu mənəviyyatı bizə öyrədən çox dəyərli könül adamlarımız və onların ortaya qoyduğu bir təfəkkür sistemi var. Bu sistem özünü tanıma prosesindən başlayır. İnsan fərdiyyətinin heç kimə bənzəməyən mahiyyəti onu təkrar edilməz edir. Allah insanı özünə məxsus yaradıb və buna görə də fərd özünü axtarmalı və uca Yaradıcının, “Onu nə üçün?” yaratdığını dərk etməlidir.Türk-İslam mədəniyyətinin ən bariz nümayəndələri olan sufilər, övliyalar, dərvişlər, aşiqlər, alimlər, zahidlər və bir çox adlarla zikr olunan bu könül igidləri hər zaman yolumuza işıq tutmuş. Təsəvvüf mövzusunda müxtəlif səpkidə zəngin çalışmalar var. İstər sufiliyin tarixini ələ alan  əsərlər; bunlar əsasən “Zahidlik”, “Təriqətlər”, “Təsəvvüf” dövrləridir.  Sufilərin təfəkkürünü sistemli şəkildə təsvir edən, onların elm, həyat, kainat haqqında görüşlərini, izlədikləri yolların ədəb və ərkan qaydalarını anlatan əsərlər də yetərli dərəcədə mövcutdur.İslamın ilk dönəmlərindəsəhabələrQurani Kərimi Həzrəti Məhəmmədin nəzarətində öyrənib, həyatlarına tədbiq etdilər. Bu dönəmə (VII-VIII əsirlər) “Zöhd” və ya “Zahidlik” dövrləri deyilir. Məhəmməd peyğəmbərin təşəbbüsü ilə “Əhli Suffə” adlanan bir məktəbin fəaliyyət göstərməsi bu dövrə aiddir. Daha o zamanlar təsəvvüf sözünün yerinə, zöhd, təqva, kimi sözlər istifadə olunurdu. “Təsəvvüf “ sözünün hallandığı və sərbəst elm kimi fəaliyyət göstərməsi daha sonraki dövrlərdir(IX-X əsirlər). Hədis, Təfsir, Kəlam elmləri kimi onun da terminalogiyası, metodları işləndi və kitablara yazılmağa başladı.Təriqətlər dövrü(XII əsirlərdən), sufiliyin müxtəlif məktəblər şəklində fəaliyyətə başladığı dövrdür. İnsan fərdiyyətini, istedadını yaxından tanıyan və tədrisin təlimə keçirilməsinə xidmət göstərən bu məktəblər “insan yetişdirmə”prosesini həyata keçirirdi. Nəfs tərbiyyəsini əsas prinsip kimi qəbul edən təriqətlər “Mürşidlər” tərəfindən idarə olunurdu. Mürşid ədəb sahibi, təsəvvüf yolunun incəliklərini bilən, nəfsini tanıyıb başqalarına da mənəvi yolu göstərə bilən biri olmalıydı; Şəriət, Təriqət, Mərifət və Həqiqət məqamlarına malik olan bir şəxs.Yəsəvilik, Qadirilik, Rüfailik, Səfəviyyə, Hürufilik, Xəlvətiyyə, Bektaşilik və saysız adlarla meydana çıxaraq “insan mənəviyyatı”na xidmət etdilər. Bu məktəblər cəmiyyətin bütün sahələrinə təsir etdi. Ədəbiyyatda; “təkkə ədəbiyyatı-divan ədəbiyyatına”, Sosial-iqtisadi sahədə;“axilik”, “alpərənlik” cəmiyyətlərinin, siyasi sahədə; Səlcuq, Osmanlı və Səfəvi dövlətlərinin quruculuğu kimi işlərin səbəbkarı oldu.Nəticə olaraq deyə bilərik ki:İnsan mənəviyyatının inkşafetdirilməsi praktik və metodik məsələdir.Bu metodların, yaşanaraq, təcrübəylə əldə edilməsi və insandan insana təlim yollarıyla ötürülməsi, müəllim-tələbə əlaqəsinin vacibliyini göstərir.İnsan fərdiyyətinin ağıl, hiss və xarakterik tərəflərini nəzərə alan bu “məktəb” fərd şüurunun daha dərin qatlarına(könlünə, qəlbinə) təsir edər.Ümumi olaraq dini-milli irs, xüsusi olaraqsa “təsəvvüf” konseptində varlığını yaşadan metodlar toplusu, günümüz insanının mənəvi şəxsiyyətinin formalaşmasına kömək edə bilər. Əgər insan bilinən metodlar əsasında ağıl və duyğularını təcrübə yoluyla anlayıb inkşaf etdirirsə, onun şəxsiyyəti dar, çərçivəli, fani, ziyankar ideologiyalardan xilas olar...

May 25, 2017 4:06

Dünya evini fani qıldım, sən əbədi olasan deyə!

Ey insan! Mən səni yoxdan var etdim. Sənə öz adlarımı öyrətdim. Səni sevdim. Yaratdıqlarımdan üstün qıldım. Səni elə sevdim ki, öz nəfəsimdən sənə bəxş etdim. Məxluqatı sənə səcdə etdirdim. Şeytan bu sevgini qısqandı və səni inkar etdi. Sənə olan məhəbbətimdən şeytanı əbədi əzaba düçar etdim. Şeytanın elmi, mənim sənə olan məhəbbətimə mane olmadı. Mən səni ayna, güzgü kimi öz cəmalımı müşahidə, seyr etmək üçün yaratdım. Səni dünyaya xəlifə, rəis, müəllim olaraq göndərdim. Kainatı sənin üçün yaratdım. Hətta onu müdam yaratmaqdavə təkamül etdirməkdəyəm. Zamanın axarını sənə elm və həyat olaraq bəxş etdim. Sənə nəfəs verdim! Öz nəfəsimdən! Sənə iki göz verdim, bir görəsən deyə! Sənə iki qulaq verdim, bir eşidəsən deyə! Gözəllik yaratmaq üçün iki əl, yerində sabit durasan və hər bir yeri dolaşıb araşdırasandeyə iki ayaq verdim! Başını yüksəklərdə qərar qıldım. Düşüncələrin yüksək olsun! Bir də Könülü sənə yar etdim ki, məni hiss edəsən! Məni sevəsən deyə! Mənim səni sevdiyim kimi!Səni hər yaratdığımda heç bir vaxt təkrar etmirəm. Nəfs olaraq ayrı- ayrı, fərqli-fərqli yaratdım. Məni tanıyıb biləsən, şəxs olasan deyə! Şeytanın qulu olmayasan amandır!Səni azad yaratdım.İradəni ixtiyarına buraxdım ki, sevgi ilə, eşqlə özün olaraq mənə gələsən. Dünya evini fani qıldım, sən əbədi olasan deyə! Çoxluq aləmində özümü zahir etdim ki, vəhdət aləmində məni tapasan deyə! Öz nurumu səmimiyyət ağacının zövq meyvələrində gizlətdim. Yalnız sən onların dadını biləsən! Yad əllər ona əsla uzanmasın deyə! Sənə olan eşqim səbəbi ilə öz varlığımı gizlətdim, səni bu aləmdə zahir etdim! Ancaq sənin vasitənlə özümü tanıtmaq istədim. Bu yolda ədəb-ərkanı belinə silah olaraq verdim. Yad düşmənlərdən qorunmaq üçün qalxan olaraq! Rəsulu Mustafanı Qurani Kərimlə sənə bir məktəb olaraq dost və köməkçi buyurdum! Mənə gəlişin asanlaşsın tez olsun, tam olsun deyə! Namazı məni düşünmən, anman üçün hədiyyə etdim sənə! Orucu mənim əxlaqımı dərk edəsən deyə sənə buyurdum! Mənim ehtiyacsızlığım sənə birazda olsa yoluxsun!Elə bir aydın, saf aynayam ki, mənə baxan ancaq öz əksini görər. Məni inkar edən özünü inkar etmiş olar! Məni yox bilmək mümkün deyil! Yoxluqda mənimdir! Mənim məkr və hiylə tərəfim məhəbbətimə mane olmaz! Çünki, bütün varlığımla hər bir şeyi sevirəm! Kəlamı ünsiyyət üçün var etmişəm! Məna aləminə açar olaraq! Mənim dilim bir başqadır... Səmimiyyəti olmayan onu bilməz!Şeytan kimi...Mələklərə dərs versə də bilməz! Mənim sevgimi bilməyəm dilimi haradan bilsin zavallı...Bilirəm səndə məni sevirsən, müxtəlif xəyal və arzu pərdələri arxasından...Amma mənim sevgim dosdoğrudur, mənfəətsiz sevirəm səni! Səni istəməyim arzu etməyim mənim yeganə mənfəətim, qazancımdır! Bunu özümə fəxr bilirəm!Sənin azadlığın mənim üçün hər şeydən dəyərlidir. Ələlxüsus ruh azadlığın. Arzuların səni əsir etməsin! Azad ol! Səni azad yaratdım..Mənəvi azadlığı, sevən qəlblər üçün halal etdim ki, ədalətim bərqərar olsun!Mən hər an səninləyəm, damarlarında axan qandan daha yaxınam sənə, bunu özümə zövq bilirəm, bəs sən, sən kiminləsən ey İnsan?!  

May 12, 2017 1:36

Ziyarət

Avtobusun arxa oturacağında pəncərədən bayıra baxıb yolu müşahidə edirəm...Ətraf mühit qarışıq rəng çalarlarıyla gözümün önündən sürətlə ötüb gedir. Elə bil bu ağacların, binaların, insanların yanından keçən mən deyiləm. ...Bornovaya gedirəm, onu görməyə...Bir neçə dəfə onunla qısa bir söhbətimiz olmuşdu. İçimdə qəribə bir həyəcan vardı...Mənə elə gəlirdi ki, ziyarətinə getdiyim şəxs özü məni bu görüşə əvvəldən hazırlayır. O, məni məndən əvvəl ruhən ziyarət edib, iç dünyamı saflaşdırıb özünə doğru çəkirdi...Həyəcan dolu yol sona çatdı, soruşub öyrəndiyim ünvana doğru addımladığım zaman, birdən onun nurlu üzünü gördüm.Pəncərədən boylanıb həyətdə oynayan uşaqlara baxırdı. Məni gözləyirdi...Salamlaşdıq. Amma bu salamlaşma daha əvvəllər digər insanlarla olan salamlaşmaya bənzəmirdi. Qeyri-adiydi...Qəribə bir qorxu, hörmət və bitməyən sevgi varlığımı almışdı.. Bu halımın uçub gedəcəyindən qorxduğum üçün artıq bir şey düşünüb danışmaq istəmirdim. Qeyri-ixtiyari mənə yaxın olan masanın arxasında oturdum.O, rəfdən qəhvədan götürdü. Görünür ki, mənə türk qəhvəsinə qonaq etmək istəyirdi. Qəhvəni xüsusi bir zövqlə odun üzərinə qoydu, bir müddət gözlədi.Türklərdə belə bir deyim var, “könül söhbət istər, qəhvə bəhanə”...İçdiyim qəhvə mənə həyat şərbəti, kainatın sirrini içində gizlədən elm və hikmət suyu kimiydi. Hər qurtumumda yeni nəfəs, mənəvi canlanma duyurdum. Zaman dayanmışdı. O, zamanın axarını tutub əlində saxlamışdı. Elə bu anda ziyarətinə gəldiyim Burhan əfəndi təbəssümlə: –İstanbulda bir dostum vardı. O da hey susardı, – dedi.Mən başımı astaca yuxarı qaldırıb ona baxdım və gülümsədim. Yenə də dinməzcə başımı aşağı saldım. Bir müddət beləcə davam etdi... –Susmaq gözəldi, amma yerinə görə!– dedi o. Birdən bir neçə il əvvəl düşünüb cavabını tapa bilmədiyim suallar yığını üstümə çullandı. Dərin fikrə qərq oldum... İnsanın bu dünyaya gəlişinin məqsədi, onun Allaha olan sevgisi, insanın özünü axtarışı, eşqin həqiqəti, aşiqlik prosesindəki məcazi və ilahi eşqin fərqi və bir çox suallar idi bunlar. Xalq arasında “qara sevda”deyə zikr olunan, xəstəlik olaraq bilinən bu ruhani vəziyyət məni içəridən parçalayırdı. Öldürürdü məni! Kim bilir?! Bəlkə də, yaşadırdı, bəlkə,elə əsl həyat budu?! Unuda bilmirdim onu. Hətta ona qovuşsam da nə dəyişəcək ki!? Sevdiyim xəyaldırmı, yoxsa ruhdurmu? Elə zamanlar olmuşdu ki, sevdiyimin, istədiyimin o deyil, öz varlığım olduğunu hiss etmişdim, və hətta...Görəsən düşdüyüm bu vəziyyətə caib bir xəstəliyin yəni“qara sevda”nın simptomlarıdırmı? Hələ o zamanlar mənimlə rəssamlıq məktəbində oxuyan uşaqlarla “ilahi kasetləri” dinləyib musiqinin ecazkar halından, mənalı sözlərindən qidalanardıq. Hə, belə çıxır ki, qara sevda xəstəliyinə tutulan tək mən deyildim. Biz tək deyildik... Dostlarımdan biri(Şahin) məni Buzovnada yerləşən “Əliayağı” adlanan ziyarətgaha aparmışdı, hətta orada mənə namazı da öyrətmişdi...Şahinlə söhbətimiz yaxşı tuturdu. Sənətdən, mistik-dini fəlsəfədən danışardıq(“İncəsənətdən ibadətə” bu mövzu məni çox maraqlandırmışdı o vaxtlar).Söhbət əsnasında elə hey durmadan maraqlı insan olan rəssam Eldar(Eldar Şəfiyev)  haqqında danışardı...Sənətə və dinə məhəbbət onda vəhdət təşkil edirdi. Hətta deyilənə görə o hələ gənc tələbə vaxtlarında inanc yerimiz olan Baba dağında günlərlə ac-susuz qalıb öz iradəsini imtahana çəkmişdi. Amma son zamanlar yaxın dostlarlaməhz bu yerdə görüşüb söhbətləşərdi...Hə, bir də Əmircandakı evi...O,evinin qapılarınıbu cür söhbətlərə açmışdı... Quran oxunub ilahilər də söylənərdi orada.Nəsimi, Yunis Əmrə, Fizuli kimi dahilərindərin mənalı beytləri ətrafında söhbətlərin getdiyini də eşitmişdim. Elə rəssamlığın incəliklərindən, musiqidən də danışılardı. Bir sözlə, ürəkdən, səmimi, həm də maraqlı söhbətlər...Bir neçə il sonra gördüyüm heyrətamiz yuxu nəticəsində rəssam dostlarıma zəng elədim. Məni Əmircana dəvət elədilər. Çox gözəl bir gün yaşadıq.Oxuduğumuz dualar, ilahilərkönlümüzü aydınladıbbizləri əsrarəngiz bir aləmə aparırdı.Fani keçici dünyadan bizi əbədi, ülvi, olan bir varlığa aparardı...Cənnətin həqiqətini elə bu dünyadaca birlikdə yaşayırdıq. Əfsanəvi inancdan qopub canlı, hiss oluna bilən məna aləminə qərq olardıq...  Bu aləm necədə gözəldi! Bir araya toplanan insanlar zahirən fərqli təbiətə, fərqli peşəyə malik olsalar da aradakı ilahi sevgi onları birləşdirmişdi.“Mən”dən “biz”ə doğru çəkmişdi bizi. Səslənən Allah sədaları bir ürəkdən, bir könüldən təcəlli edirdi, çalınan dəfin ritmi, söylənən ilahilərin avazı, tək bir varlığı tərənnüm edirdi, o varlığı ki, bizdən ayrı deyil, canlıdı, zaman və məkan onun ixtiyarındadı. Nə gözəl dostur O! “Biz bu dünyanın insanı deyilik.Əbədi aləmdə üz-üzə baxacağıq, toplanacağıq, bir-birimizə nə qədər məhəbbətlə baxa bilsək, o qədər də gözəlliklərə ucala bilərik. Bu həyat burada bitməz, davam edər. Əsl həyat əbədidi! Ağıl bunu asanlıqla qəbul edib, həzm edə bilməsə də zaman insanı yetişdirib bu nöqtəyə gətirər. Heeey dost!”  sözlərinin sehrli məna nəfəsi bizi sarmışdı.Bunları ona danışıb bu şirin sükütü pozmaq yerinə düşərmi, düşməzmi heç onu da bilmirdim. Dilim, dodağım mənim ixtiyarımda deyildi. Birdən Burhan əfəndi məxməri və ürəyə yatımlı səslə dedi: –Bir insan sevdiyini gördüyü zaman sevinib, görmədiyi zaman unudarsa buna həvəs deyərlər. Bir insan sevdiyini gördüyü zaman sevinib, görmədiyi zaman hüznlənərsə, bu məhəbbət halıdır. Bir insan sevdiyini gördüyü zaman hüzünlü, görmədiyi zaman yenə də hüzn içindədirsə buna da eşq halı deyərlər.Bu sözlərdə necə də böyük hikmət var.Biz bir müddət bu minvalla oturub söhbət etdik...Onun yanından ayrıldığımda sehrli hava hələ də içimi sarmışdı. Qəlbimdə zümzümə etdiyim ilahi bir səda vücuduma yayılıb məni məndən almışdı. Artıq məni narahat edən bütün sualların cavabını öyrənmiş kimiydim. Xəyali təsəvvürün yerini həqiqi varlıq sevgisi doldurmuşdu. Burhan əfəndinin hazırladığı qəhvənin xoş dadı damağımda, içimdə də eşqin xoş havası əsirdi.Ruhumda səslənən lətif bir musiqinin ahənginə uyğun olaraq, əks səda verib bütün kainata səs salan “Səndən gəldik, sənə dönəcəyik” ayəsi bu havaya xüsusi bir nəfəs, qəribə bir zövq qatırdı...          

May 5, 2017 2:21

Adam ümmanlığında İNSAN axtarışı

Elli şeirlərinə uzun-uzadı şərh yazmağa ehtiyac varmı?-deyə, düşündüm. Yoxdur! - dedim! Amma mənim "yoxum" heç də çoxlarının "şeirə tərcüman lazım deyil" fikrindən irəli gəlmir. Mənim inkarımdakı açıqlama bundan ibarətdir: şair anlaşıqlı bir dildə bu gün ətrafımızda baş verən, insanın ruhani boyunun artmasına əngəl olan hər bir halı, hadisəni qələmə alıb. Bəzən adama elə gəlir ki, onun yazdıqları gerçək gözün gördüyünün təhlilidir. Amma şərhə ehtiyac da var dedim, çünki içində olduğu, onu əhatə edən və bu gün uçurumun qırağına qədər gəlib, sabah dərənin dibində yaşayacaq insanın öz şəxsi taleyinə hədsiz biganəliyi (Çoxlarının öz vətənində özünü turist kimi hiss etdiyi bir dövrdə) mənə diktə etdi ki, Elli şeirlərinin əsas qayəsini azca da olsa, şərh edim. Onun dediklərini təkrarlayaraq, sözbəsöz arxasıyca düşüb getmək yox, şeirlə oxucu arasında körpü olmaq baxımından fikir yürütmək gərəkliyini duydum. Onun şeirlərində narazılıqdan doğan şikayət yoxdur. Olmayanın ola biləcəyinə inamdan yaranan İŞIQ yandırma gücü var onun şerində. Olmayanın niyə yoxdur, - deyib, şikayət edənlər, öz daxili güclərinə inam olmadığından onu ortaya çıxara biləcəklərinə güman belə bəsləmirlər. Bu səbəbdən də oxucusuna onun bildiyi və gördüyünü şikayət formasında təqdim edir, belə olanda nəinki oxucusunda olmayanı oldurmaq inamı yaranmır, əslində onun idrakında zərrə qədər də olsun yol gedib dəyişiklik yaratmır.Yazar oxucu səviyyəsindən çıxış etməməlidir, əgər ona nəsə vermək istəyirsə və həm də onu özündən yüksəyə qaldırmaq istəyirsə. Əsl yaradıcı oxucusunun ona gərək olacağı, onun axtardığı, lakin tapa bilmədiyi yönü, yolu, idealı ona təqdim etməlidir. Bunu Elli Atayurd şerində görmək olur desəm, yəqin ki, ilk mərhələdə sizi çaşdırmış olacam. Lakin siz oxucuların oxuduğunuza yaradıcı yanaşmaq eşqiniz bunu sizə kitabı oxuyarkən göstərəcək. Şeir insana nə zaman gərək ola bilər? Əlbəttə, ona nəsə verə bilərsə! Bu günkü oxucuya gərək olan nədir? O hansı sözü eşitmək istəyir? Bu yerdə səbrsiz oxucunun nə deyəcəyini güman edirəm: Bu günün oxucusunun eşitmədiyi nəsə qalıbmı? Bu cavabınızla da haqlısınız, çünki bizə hər şey deyilib, hər şey təqdim olunub - müxtəlif biçimdə və məzmunda. Amma sözün şəkillənməsi deyilən mərhələni çoxumuz keçə bilmirik. Ona görə yox ki, bizə hər şey təqdim olunub deyə, seçə bilmirik, söz ümmanlığında çıxış yolu tapa bilmirik. Məncə, əsl səbəb bundan ibarətdir: şairlərin yazdıqlarına bərabər olmamaları, yalnız yazan zaman yazdıqları ideyanın səviyyəsinə qalxa bilmələri bizdə şeiri yol saya bilməmək halı yaradıb. Yəni, oxucu qarşısında ikili ölçü olub. Əgər şeir yol göstərəndisə, bəs, niyə şair özü ideala çatmır? Adamlar selində İnsan axtaran, İnsana tapınıb İnam yaradan, Bəşərin səhvini ona anlatan, Carçılar aranır Azərbaycanda. İnsan axtarışı, onu tapmaq eşqi şairi yola salır. Nə zaman tapacaq? Hansı məkanda tapacaq? Elli Atayurd şeirini oxuduqca beynimdən keçən ilk suallar məhz bunlar oldu. Çünki oxucunu şairin çıxdığı yoldan çox, onun əldə etmək istədiyi və əldə edib nəticə kimi oxucuya göstərdiyi daha çox maraqlandırır və qane edir. Çünki adam düşüncədə yetişdiriləndən daha çox gerçəkdə gözün gördüyünə meyilli olur. Digər bir sualsa: Niyə ona verilmişlərlə qane olmur, razılaşıb ömür karvanını sürmür?" Nədir onu olanla razı salmayan? Əlbəttə, bütün bu suallar şeir sahibinədir, onun oxucusuna yox. Çünki birinci növbədə məqsədimiz şairin kimliyini öyrənməkdən ötrü onun mənəvi dünyasına və ruhuna bələdliyimiz bu yazıda ana xətt kimi keçir. Bunu isə onun şeirləri vasitəsi ilə öyrənmək ən yaxşı vasitədir. Həm də şair öz axtarışlarını məhz şeiri ilə ortaya qoyur. Bir incəliyi də deməliyəm ki, əsl yaradıcılıq olanla razılaşmayıb, köhnəni alt-üst edib dağıtmaq və yeni nəsə ortaya qoymaqdır. Və həm də yaratdığını kamil formada ortaya çıxarmalısan ki, keçmişdə gözün qalmasın. Bəzən yaradıcının yeni yaratdığı tam olmur, çünki, orda mütləq mənada özünü ifadə edə bilmir. Bu zaman tamlıq axtarışında olan yaradıcı özü öz içində mövzunu təkrarlayır. Özünü aşkarlamaq inadı mövzu təkararı kimi oxucuya görünür, əslində yazdığı mövzuda özünü təkrarladığı ortaya çıxır. Dönə-dönə eyni mövzuda əsər yazması ilə... Səbəb bütünlüklə özünü aşkarlaya bilməməsidir. Yaradıcılıq insandan kənarda olan və ona verilən, diqtə edilən və ya bir çoxlarının dediyi kimi, nəyinsə haradansa ərmağan olunması deyil. Yaradıcılıq birmənalı şəkildə insanın özünüifadəsidir. Yaradıcının yaşadıqları və ola biləcəyi yaradıcılıq zamanı ortaya çıxır. Elli Atayurdda bütün bunlarla yanaşı, insanın olduğundan yüksəyə qalxması üçün onu öz daxili gücünə, imkanına inandırmaq cəhdi var. Və həm də bu cəhdi doğuran nədir Müəllifin öz gücünə bələdliyi ona imkan verir ki, bir düz xətt tutub onunla getsin və burda yaradıcı insanın xudbin olmaması da gerçək formada bəlli olur, onun digərlərini də öz yoluna cəlb etmək cəhdin də.Gerçəkliklə barışmamaq, olanla razılaşıb mövcud çərçivəyə özünü salmaq da yoxdur Elli Atayurd şerində. Həm də tapdığına birmənalı şəkildə "mənimkidir!" -demir. Hamının bəhrələnə biləcəyi səviyyədə nemət hesab edir, bu səbəbdən də onu dünyaya təqdim etmək cəhdindən şeir doğur. Dünya qaranlıqda, işığa həsrət. Yarada bilmədi insana heyrət, Nur edər cahanı insanla əlbətt! İnsanlıq nurlanır Azərbaycanda. Türk inam, inancın yadlara atdı, Özgəyə tapındı, özündən sapdı, Yurdunda yağılar atlar oynatdı, Ocağımdan qalan külümlə gəldim. Təbiiki, öz yolunu təyin etmək, düz xətt tutub yola çıxmaqdan ötrü ilk növbədə yaşadığın cəmiyyətdə hökm sürən "Palaza bürün, ellə sürün!" kimi fetişləşmiş düşüncəni rədd etməlisən. Bu rədd həm də adi imtina deyil, bütöv şəkildə köhnənin üstündən adlamaq, onun sənin meyarına uyğun olmadığını etiraf etmək və yenini ortaya qoymaq gərəkdir. Həm də elə bir yeni ki, tək əvvəlkini əvəzetməsin. Əvvəlkindən üstün olsun ki, keçmişdə qalana həsrət yaranmasın. Dövranla ayaqlaş deyən cahillər, Bu topal dövranla necə yol gedim? Zəmanə dostları satqın, xainlər. Qardaşı satanla necə yol gedim? Bu dünya köklənib pul para üstdə, Şöhrət qəlyanına çoxları xəstə, Bənzəmək özgəyə bir bəhsə -bəhsdə, Soyunu dananla necə yol gedim? Ərəb laylasında uyuyan millət, Qərbin havasına eylədi biyət, Özündən heç zaman etmədi söhbət, Yada yalmananla necə yol gedim? Bir yol var və həm də İNSANdan uzaqda olmayan, onun özündən başlanan yol. Elli şeirləri oxucusuna bu yolun başlanğıcını göstərir, sonu isə insanın özünə çatması ilə davam edir. O yola düşmək həyat eybəcərliyindən iyrənib, ürpənib, həyatdan imtina eşqi ilə başlanır.Yolu getmək adamın öz iradəsindən asılıdır, bu yol kimsənin diqtəsi ilə gedilməz. Mənzilə isə adamın özünü aldatmayacağı yalansız inamla çatılır.Elli şeiri yolun başlanğıcını və sonunu göstərir, qalansa, hər şey sizdən asılıdır, İRADƏLİ OXUCU! Sizin əlinizdə tutduğunuz bu kitabın sahibi Asif Atadan öyrəndi İNSANIN ÖZÜNÜ XİLAS YOLUNU. İndi o, bu yolu sizə təqdim edir.

Aprel 17, 2017 3:07

Türkün taleyi ilə oynamaq olmaz!!!

Tarixi şəxsiyyət Nuru Paşa Qafqaz İslаm Оrdusunun kоmаndаnı vəzifəsinə 29 yаşında təyin оlunub. Gənc yaşında göstərdiyi qəhrəmanlıqlara görə, ona növbədənkənаr gеnеrаl-mаyоr rütbəsi vеrilib. O da təsadüfi deyil ki, Nuru Paşa 1918-ci ilin mаyındа Аzərbаycаnа gələrək Qafqaz İslаm Оrdusunun yаrаdılmаsındа və təşkilаtlаnmаsındа, Аzərbаycаnа türk qüvvələrinin vаxtındа gətirilməsində, nəhаyət, Аzərbаycаnın düşmənlərdən təmizlənməsində böyük rоl оynаyıb. Nuru Paşanın qоşunlаrı 1918-ci il iyunun 17-dən sеntyаbrın 14-dək bir-birinin аrdıncа uğurlu döyüş əməliyyаtlаrı аpаrаrаq Аzərbаycаn tоrpаqlаrını bоlşеvik-dаşnаk qüvvələrindən təmizlədi və həmin ilin 15 sеntyаbrındа Bakını аzаd еdib. Onun qəhrəmanlıqlarından bəhs edən bu şerimdə Nuru Paşanın şəxsiyyətinə olan hörməti tam səmimiyyətimlə dilə gətirməyə çalışmışam.  Paşam dirigözlü açar səhəri, Döyüşlərdə kişnədər ağ kəhəri, Boz qurd kimi ucalar hər zəfəri, Sən qalib ordunun komutanısan! Göy üzündə şimşək kimi çaxardı, Yer üzünə alov töküb yağardı, Yağıları süngüsünə taxardı, Sən qalib ordunun komutanısan! Bakımızın xilasgarı, Qacarı, Çətin anda bura saldın güzarı, Darvazası, həm kilidi, açarı, Sən qalib ordunun komutanısan! Saqqallı, yaraqlı xoxan gədalar, Üz üstə uzanan, yatan gədalar, Döyüş meydanından qaçan gədalar, Sən qalib ordunun komutanısan! Silaha sarıldın könüldən, candan, Vartuşlar can verdi sənə bir yandan, Beləcə qurtardın Bakını qandan, Sən qalib ordunun komutanısan! Qaranca danışır qara köpəklər, Düşüblər tələyə, tora köpəklər, Yambızı qaysaxlı yara köpəklər, Sən qalib ordunun komutanısan! Dillər əzbəridi sənin soyadın, Külək nə aparar daşdan, qayadan, Türk oğlu bəllidi süddən, mayadan, Sən qalib ordunun komutanısan! Turanı türklərsiz qalamaq olmaz, Odsuz samavarı odlamaq olmaz, Türkün taleyi ilə oynamaq olmaz, Sən qalib ordunun komutanısan! Yürüşün mübarək, adın mübarək, Ocağın mübarək, odun mübarək, Daddın qələbənin dadın, mübarək, Sən qalib ordunun komutanısan!

Aprel 11, 2017 3:51

Əmir Teymurun parlaq xatirəsinə…

Dünyanın fateh sərkərdəsi Əmir Teymurun həmişə əziz olan parlaq xatirəsinə ithaf etdiyim bu yazıda öncə sərkərdənin uşaqlıq illərinə nəzər salaq. O, 1336-ci ilin 9 aprel tarixində, Mərkəzi Asiyada Keş şəhərinin yaxınlığındakı Hoca-İlqar kəndində dünyaya gəlib. Onun uşaqlıq və gənclik illəri Keş dağlarında keçib. Gənc olarkən Teymur ov etməyi, at yarışlarını, nizə tullamağı və ox atmağı çox sevirdi. O, hələ uşaq olarkən hərbi oyunlara böyük maraq göstərirdi. Tarağayın yanında qulluq edən atəbəylər 10 yaşından etibarən Teymurun tərbiyəsi ilə məşğul olmağa başlayıblar. Onlar Teymura idman oyunlarını və hərb sənətinin sirlərini dərindən öyrədiblər. Teymur çox cəsur və təmkinli insan olub. Ayıq mühakimə yürütmək keyfiyyətinə malik olan Teymur ən çətin anlarda ən düzgün qərarları qəbul etməyi bacarıb. Xasiyyətinin bu xüsusiyyətləri insanları ona cəlb edirdi. Teymur barədə mənbələrdə olan ilk məlumatlar 1361-ci ildən etibarən onun siyasi fəalliyyətə başlaması ilə meydana gəlib. Əmir Teymur 18 Fevral 1405 tarixində, Çinə səfərə gedərkən Otrar'da 69 yaşında öldü. Ölüm səbəbi qulunc idi.Dərhal, Səmərqəndə gətirilərək nəvəsi Xəlil Sultan tərəfindən, daha əvvəl ölmüş olan nəvəsi Məhəmməd Sultanın Ruh Abâd yaxınlarındakı mədrəsəsinə dəfn edildi. Teymur, nəvəsi Məhəmməd Sultanı taxtının varisi kimi görürdü. Ancaq Məhəmməd Sultanın 1404-ci ildə, gözlənilməz şəkildə gənc yaşında ölümünün ardından Teymur bu çox sevdiyi və ardılı olaraq gördüyü nəvəsi üçün Səmərqəndin seçmə bir təpəsində adına yaraşar bir böyük mozeleum inşasını əmr etmiş Məhəmməd Sultan bura dəfn edilmişdi. Mozeleum, abidə məzar, məscidi və mədrəsə strukturlarından meydana gəlirdi. Teymur da ölümünün ardından çox sevdiyi nəvəsinin yanına dəfn edildi. O zamandan sonra Gur Əmr, bütün Teymur xanədanın birlikdə yatdığı abidə məzar vəziyyətinə gətirildi. Teymurun ölümündən sonra oğlu Şahruh, digər oğlu Miranşah və nəvəsi Uluqbəy bura dəfn edildi. Gur Emir Mavzoleyi yeddi hissədən ibarət idi: Sağda müsəlmanların dua etdiyi hanaka, solda mədrəsə və mərkəzdə mosoleum, iki tərəfində abidəsi tamamlayan iki minarə. Mədrəsə və hanaka günümüzə çata bilməmişdir. Abidənin yüksək qübbəsinin altında üç sıra halında yan-yana yatan on qədər mərmər məzar daşı olmaqla birlikdə Yalnız Teymurun mezartaşı qara rəngdə nephritis daşıdır ancaq bura simvolik məzardır. Gerçək məzar bu salonun altındakı salonda var və ziyarətə açıq değildir.Teymurun bədəni, daş lahdinin içində yatmaqdadır. İslam ənənəsi ilə başı Məkkədəki Kəbəyə istiqamətlidir. Orta Asiya ənənəsində müqəddəs ölülərin məzarlarına qoyulan at quyruğunun burada da olduğu mozelenin təmiri əsnasında ortaya çıxarılmışdır.). Atabəylər ocağından od almısan, Şəmsəddin tək Turanımda ucalmısan, Tarix deyə bilməz sənə, qocalmısan, Əmir Teymur, əbədiyyən gənc qalmısan, Alqış olsun yürüşünə səfərinə, Türk dünyamı yaşatdığın zəfərinə! Ulu Əmir! Turan yolun, yolumuzdu, Vuran qolun qolumuzdu, Türk imanın İslam, Quran yolumuzdu. Alqış olsun yürüşünə səfərinə, Türk dünyamı yaşatdığın zəfərinə! Sən Babəkin, Eldənizin davamçısı, Sən Allahın şər üstündə öz qamçısı, Sən İblisə qarşı türkün yardımçısı, Alqış olsun yürüşünə səfərinə, Türk dünyamı yaşatdığın zəfərinə! Əbədidir bu açdığın yolun sənin, Oğuz, səlcuq, karluk, qıpçaq qolun sənin, Sevər səni Ata, Ana - dolun sənin, Alqış olsun yürüşünə səfərinə, Türk dünyamı yaşatdığın zəfərinə!

Aprel 11, 2017 3:33

Minlərlə türk Ağılçı, bir erməni Nalçı…

Türkiyədə ermənilərin aztirajlı, ancaq tanınmış bir qəzeti var -“Aqos”. Xatırlayırsınızsa, baş redaktoru Hrant Dinki bir neçə il öncə küçədə öldürdülər və bu hadisəni Türkiyədə əməlli başlı ermənilərin təbliğat kampaniyasına çevirdilər. “Həpimiz erməniyik!” deyənlərin bağırtılarını yəqin ki, xatırlamış olardınız. Həmin qəzetin keçmiş yazarı, hazırda türklərin “Yeni Şafak” qəzetinin yazarı olan Aris Nalçı 10 gün öncə “T24″ adlı saytda Dağlıq Qarabağa səyahətindən yazıb. Dağlıq Qarabağı müstəqil Cumhuruyyət adlandırıb, orada ermənilərin Kobanidə olduğu kimi öz evlərinin təhlükəsizliyini qoruduğunu anlatmağa çalışıb. Türkiyə Cümhuriyyətinin vətəndaşının separatçı bir bölgəni və Azərbaycan ərazisinin ayrılmaz parçasını müstəqil bir cümhuriyyət kimi tanıması, Azərbaycan dövlətinin icazəsi olmadan bir bölgəyə səyahət etməsi özlüyündə rəsmi Türkiyənin münasibət bildirməsini zəruri edən bir faktdır və bu faktın izahatı tələb ediləcəkdir. Çünki burada söhbət ayrıca bir ermənidən deyil, Azərbaycan əleyhinə fəaliyyət göstərən və onun qanunvericiliyini pozan Türkiyə Cümhuriyyətinin erməni əsilli vətəndaşından gedir. Maraq doğuran digər məsələ isə Kobani ilə Dağlıq Qarabağın müqayisəsindən gedir. Guya hər ikisində adamlar öz evlərini qoruyurlar və onların hər ikisinin bu mübarizəsini haqlı sayır. Maraqlıdır ki, həm Kobanidə, həm də Dağlıq Qarabağda mülki əhali deyilən bir anlayış demək olar ki, ciddi qəbul olunmur. Hər ikisində də terrorçular söz sahibidirlər. Kobanidəki əhalinin əksəriyyəti Türkiyənin sərhəd bölgələrinə sığınıb, Dağlıq Qarabağın mülki əhalisi isə statistikaya görə 60 min azərbaycanlı erməni vəhşiliyindən qurtularaq Azərbaycanın digər rayonlarına məskunlaşıb, 100 minə yaxın erməni əhalisinin çoxu isə iqtisadi vəziyyətin ağırlığına görə ya xarici ölkələrə gedib, ya da Ermənistanın siyasi və iqtisadi sferasında aparıcı mövqeləri işğal edərək orada məskunlaşıb. Hər dəfə məgər Ermənistanda Dağlıq Qarabağ klanının ölkə siyasətini və iqtisadiyyatını işğal etməsi barədə ittihamların səsləndiyini duymuruqmu? Əlbəttə, Dağlıq Qarabağda az sayda mülki əhali var, bunların da yaşamı məhz terrorçulara xidmət sferası ilə bağlıdır. Ona görə də Kobanidə İŞİD terrorçu qrupu kürd terrorçu qrupu ilə üz-üzə gəlib, Dağlıq Qarabağda isə erməni terrorçiları ilə Azərbaycan dövlətinin ordusu üz-üzədir. Bu necə müstəqil respublikadır ki, heç Ermənistanın özü cəsarət edib, onu rəsmən tanımır? Ona görə də, hər iki misalda müqayisəni aparanda, bunu guya məsum insanların öz təhlükəsizliyini qoruması kimi təqdim etmək, əslində terrora və terrorçulara haqq qazandırmaq niyyətindən irəli gəlir. Burada ən düşündürücü və üzücü məsələ budur ki, bir erməni Nalçı, minlərlə türk Ağılçıya öz yalanını oxutmağa cəsarət edə bilir....  

Mart 30, 2017 4:23

Türkçülük mefkuresi…

Iİ YAZI 19.Yüzyılın ikinci yarısında, Kafkas Şeyhülislamı Salyanlı Şeyh Ahmet, Göktürkler hakkında çeşitli araştırmalar yapmış ve bu konuda bir makale bile yazmıştır. Yüksek seviyeli bir din adamının, Milli kimlik çalışması yapması ve dolayısı ile milliyetçi bir şeyhülislam olabileceğini bu gün bile düşünemezsiniz. Aynı zamanda bu zatı muhteremin yetiştirmesi olan Ali Bey Hüseyinzade, diğer bir adıyla Ali Turan'dır ki Ziya Gökaplerin "HOCAM" diye övünçle bahsettiği bu kişi de Azerbaycan Türklüğünün 20. Yüzyıl aydınlarındandır. 1894 Yılında Azerbaycan'dan İstanbul'a Tıp eğitimi için geldiğinde, Türkçülük fikirleriyle dolu dolu gelmiş ve İstanbul'da talebeler arasında bu fikirlerini yaymıştır. Balkanlardaki milliyetçilik akımlarının Ruslar tarafından Osmanlıyı çökertmek amacıyla desteklenmesi karşısında özellikle Balkan Türklerinde güçlü bir zemin bulmuştur. İşte o dönemlerde Selanik'te olan Enver Paşa da Mustafa Kemal de ve daha nice subay okullarında olan gençler de Ali Bey Hüseyinzade'nin Türkçülük fikrinden bir şekilde etkilenmişlerdir. Hatta, Osmanlı'da Türkçülük fikrinin doğması Osmanlıyı etnik olarak parçalamak amacıyla değil, özellikle Balkanlarda etnik milliyetçilik tarafından kan kaybetmekte olan Osmanlıyı savunma amaçlı bir savunma maksatlı girişimdir. Ayrıca Azerbaycan Coğrafyasında yaşamakta olan Türklerin milli kimlik bilinci tüm diğer bölgelerden önce olmuştur. Çarlık Rusyasında "üçüncü sınıf" vatandaşlığa karşı verilen mücadelede Türk adıyla kendisini ifade edenlerin de öncelikli olarak Azerbaycan Türkleri olduğunu görmekteyiz. Diğer boylar boy adları ile kendilerini ifade ederken, örneğin; Kazak, Tatar, Özbek, Türkmen, Kırgız vs., Azerbaycan Türkleri kendilerini Türk olarak ifade etmektedirler. Hatta ilk olarak kimliklerine Türk adını yazdıranların da Azerbaycan Türkleri olduğunu unutmamak gerekir. Türkçülüğün babası olarak İsmail Gaspralı'nın bilinmesini saygı ile yad ederken, O'nun medyatik kişiliği ve tüm Türk dünyası ile ilişkilerinin güçlü olmasından olduğu kanaatindeyim. Tabiidir ki Çarlık Rusyasının bir parçası olarak, Azerbaycan'da yaygınlaşmış olan Türkçülük fikrini Balkanlar üzerinden Osmanlıya taşıyanların başında İsmail Gaspralı gelmektedir. Türk hikayelerinin başlangıcı diyebileceğimiz Dede Korkut hikayelerinin doğduğu coğrafyanın da Azerbaycan olduğunu düşünecek olursak, bu toprakların Türk kültürünün derinliklerini özünde barındırdığını da söylemek sanırım gerçeklerden uzak olmayacaktır. Tüm bu yukarıda saydıklarıma dayanarak; Türk kimliği ve Türkçülük düşüncesinin çıkış noktası ve mayalanması Azerbaycan Coğrafyasında olmuş, Kırım üzerinden de Balkanlara sirayet etmiştir desek abartmış olmayız. böylelikle, Osmanlının yıkılışına amil olan Türkçülük değil, tam tersine Osmanlının dağılma sürecini gören Türkçü düşüncelerin çabalarının sonucunda, parçalanan ve dağılan bir imparatorluğun yerinde milli bir kimliğe dayalı, Türk kimliği üzerinde bir cumhuriyet yükseltenler de Balkanlarda yaşamış oldukları faciaların içinde mayalanmış Türkçülerdir. Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyetini milli kimlik üzerine kurması yine Azerbaycan merkezli Aydınlardan Ahmet Ağaoğlu ve Ali Bey Hüseyinzade'nin kuramcılığından istifade etmiştir. Bu iki fikir adamının da hem Azerbaycan'ın kuruluşunda, hem de Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda çok değerli katkıları vardır. Bunun en bariz örneği de Türkiye cumhuriyetinin ilk on yılında Mustafa Kemal Atatürk'ün danışmanlığını yapan Ali Bey Hüseyinzade mütevazi, aynı zamanda iyi bir akademisyendi. Şunu da belirtmeden geçmeyeyim; Ali Bey Hüseyinzade, Türk Ocaklarının kurucularının başında gelenlerdendi. Dolayısı ile Türkiye Cumhuriyetinin "TÜRK" kimliği üzerine kurulmasında ve Anadolu Türklüğünün milli kimlik bilinçlenmesinde Azerbaycan aydınlarının çok önemli katkıları olduğunu söyleyebiliriz. Bunu cumhuriyet tarihindeki kaynaklarda da görmek mümkündür.    

Mart 30, 2017 4:06

TÜRKÇÜLÜK MEFKURESİNDE AZERBAYCAN’IN YERİ VE ÖNEMİ

I YAZI Türklerin tarihteki milletleşme sürecinin değerli dil bilimci Profesör Firudin Ağasıoğlu (Celilov)nun Urmu Teorisinde ifadesini bulan MÖ. 2500 yıllarında Hazar Denizinden başlayan, Mezopotamya'yı kapsayan ve Doğu Anadolu Bölgesinin bir kısmını da içine alarak Kut Eli devletinin oluşumu ile başladığını söylemek gerek. Aynı zamanda bu teori biz Türk milleti için de büyük önem arz etmektedir. Söz konusu coğrafyanın bu gün Azerbaycan diye adlandırıldığını da sanırım söylemeye gerek yoktur. Bu tezin dikkate alınması gerektiğini ve de Türklerin Orta Asya'dan Anadolu'ya ilk kez gelmediğini, tam tersine daha önce bu coğrafyada yaşamaktayken çeşitli sebeplerle Orta Asya'ya gitmiş olduklarını, Bin yıllarında tekrar geriye dönüş olduğunu ifade etmektedir. Daha sonrasında yine 17.Yüzyılda adı konulmamış bir Türkçülük Hareketinin başlangıcı diyebileceğimiz Nadir Şah Avşari'den bahsedebiliriz. O da Yine Azerbaycan Türklüğünün, tarihte bir çok ilkleri yapmış önemli bir devlet adamıdır. Göktürklerden sonra ilk kez Azerbaycan topraklarından Mugan'da bir kurultay yaparak şahlığını ilan etmiştir. Aynı kurultayda Türk milletini ayrıştırmanın önünün kesmek için İslam inancının mezhepler konusundaki ayrılıklarından kurtulmak gerektiğini Osmanlı İmparatorluğuna elçiler yollayarak, "Din alimlerinin bir araya gelerek, İslam inancını ortak bir noktaya getirmek gerektiğinin" altını çizmiştir. Ayrıca; Nadir Şah Avşari, Türklüğün birbirini kırmasının önünü birçok yerde kesmekle kalmamış, Rusya'nın Orta Asya bozkırlarına inmesinin önünü kesmek için Kazakistan'a sefer düzenlemesi de, İngilizlerin Hindistan'ı sömürgeleştirmesini engellemek için Hindistan seferi de bilinçli yapılmış bir hareketti ki Hindistan'da hakim güçler yine Türk olan Babür Şah soyundandı. Nadir Şah hayatta olduğu sürece söz konusu topraklara ne Ruslar ne de İngilizler girememiştir. Hatta, Osmanlı İmparatorluğunun düşüşe geçtiği zamanlar olmasına rağmen ki, Nadir Şah'ın en güçlü zamanlarıdır asla Osmanlıya karşı savaşa girişmemiştir. Sadece kendi topraklarına karşı Osmanlı Paşasının saldırması ve Bağdat'ı işgal etmesi karşısında, Bağdat'a yürümüş ve Bağdat'ı aldıktan sonra daha ileriye gitmemiştir.

Fevral 17, 2017 1:58